Pire ve kene denince aklımıza çoğu zaman yaz gelir. Çimenlikler, ormanlık yürüyüş yolları, tatil. Soğuklar başladığında ise birçok kişi parazit uygulamalarına ara verir. "Kışın pire olmaz" düşüncesi yaygındır ama ev içi koşullar düşünüldüğünde her zaman doğru değildir.
Bu yazıda kışın parazitlerin nasıl davrandığını, evin neden onlara yuva olabileceğini ve koruma takvimini nasıl planlayabileceğini anlatıyoruz. Hangi ürünün, hangi aralıkla kullanılacağı kararı ise hayvanını tanıyan veteriner hekimine ait.
Pire kışın nereye gider?
Pirenin yaşamının büyük kısmı hayvanın üzerinde değil, çevrede geçer. Hayvanın üzerindeki erişkin pireler yumurta bırakır, bu yumurtalar halıya, koltuğa, yatağa ve döşeme aralarına düşer. Oradan larva, sonra koza aşamasına geçerler. Koza aşamasındaki pireler uzun süre bekleyebilir ve uygun koşullar oluştuğunda açılır.
Sıcaklık ve titreşim bu koşulların başında gelir. Kaloriferi yanan, halısı kalın, hayvanın gezdiği bir ev pire için gayet rahat bir ortamdır. Bu yüzden bazı evlerde kış ortasında pire sorunu birden başlar: sonbaharda fark edilmeyen kozalar, evin ısınmasıyla açılır.
Kene de kışın tamamen kaybolmaz
Keneler soğukta daha az aktiftir, ama kış boyunca tamamen ortadan kalkmazlar. Kışı ılık geçen bölgelerde ve güneşli, ılık günlerde yeniden hareketlenebilirler. Köpeğinle ormanlık alanlarda, çalılık yerlerde ya da köyde vakit geçiriyorsan kış aylarında da yürüyüş sonrası kene kontrolü yapmak iyi bir alışkanlık.
Kene kontrolü için köpeğin kulak içleri ve arkası, boyun, koltuk altları, parmak araları ve kuyruk dibine bak. Bir kene bulursan çıplak elle sıkarak koparmaya çalışma; doğru şekilde çıkarmak için veteriner hekimine danış.
İç parazitler mevsim tanımaz
Bağırsak parazitleri için mevsimden çok hayvanın yaşam tarzı belirleyicidir. Dışarıya çıkan, sokakta bir şeyler koklayan, avlanan, çiğ besinle beslenen ya da başka hayvanlarla temas eden kediler ve köpekler kış boyunca da risk altındadır. Pirenin kendisi de bazı bağırsak parazitlerini taşıyabilir. Bu yüzden iç parazit takvimi de kışın kendiliğinden askıya alınmamalı.
Pire olduğunu nasıl anlarsın?
Pireler küçük ve hızlıdır, her zaman gözle görülmezler. Şu işaretlere dikkat et:
- Artan kaşıntı, özellikle kuyruk dibi, bel ve boyun çevresinde.
- Kedilerde aşırı yalanma ve bazı bölgelerde tüy incelmesi.
- Tüyün dibinde küçük siyah noktacıklar.
- Deride kızarıklık ya da kabuklanma.
- Senin bacaklarında, özellikle ayak bileği çevresinde küçük kaşıntılı ısırık izleri.
Siyah noktacıkların pire dışkısı olup olmadığını anlamanın basit bir yolu var: hayvanı açık renkli bir havlu üzerinde ince dişli bir tarakla tara, dökülen noktacıkları nemli beyaz bir kâğıda koy. Kırmızımsı kahverengi bir leke bırakıyorsa bu pire dışkısı olabilir. Kaşıntı yoğunsa ya da deride yaralar varsa veteriner hekimine danış.
Kışın koruma takvimini nasıl düşünmeli?
Koruma takvimine ara verip vermemek, hayvanın yaşam koşullarına göre değişen bir karar. Veteriner hekimin şu soruların cevaplarına bakarak sana bir plan önerecektir:
- Hayvan dışarı çıkıyor mu, çıkıyorsa nerelerde vakit geçiriyor?
- Evde başka hayvanlar var mı, onlar dışarıyla temas ediyor mu?
- Daha önce pire sorunu yaşandı mı?
- Evde bebek, yaşlı ya da bağışıklığı zayıf biri var mı?
- Yaşadığın bölgenin kışı ne kadar ılık geçiyor?
Planı yaptıktan sonra uygulama günlerini kaçırmamak için bir hatırlatıcı kur. DoldurKabı uygulamasında hayvanın ilaçları için hatırlatıcı ekleyebilir, yapılan uygulamaları sağlık kayıtlarına işleyebilirsin. Bu kayıtların nasıl tutulduğunu sağlık takibi sayfasında görebilirsin.
Kedi ve köpek ürünlerini karıştırma
Köpekler için üretilen bazı parazit ürünleri kediler için zehirli olabilir. Evde hem kedi hem köpek varsa ürünleri ayrı yerlerde sakla, köpeğe uygulama yaptıktan sonra kedinin onu yalamasına izin verme. Ürünü hayvanın kilosuna ve türüne uygun seçmek için veteriner hekimine danış, internetten ya da tavsiye üzerine ürün değiştirme.
Sokak ve apartman ortak alanları
Kış aylarında sokak kedileri ve köpekleri apartman girişlerine, bodrumlara ve kazan dairelerine sığınır. Bu sıcak alanlar pirelerin de toplandığı yerler olabilir. Kendi hayvanınla bu alanlardan geçerken uzun süre oyalanma ve eve dönünce kısa bir tarama yap. Ayakkabı ve paspas da pirelerin eve taşındığı yollardan biri.
Evi de hesaba kat
Pire sorunu varsa sadece hayvanı tedavi etmek yetmez, çünkü pirenin büyük kısmı evin içinde gelişir.
- Halıları, koltukları, döşeme kenarlarını ve hayvanın yattığı yerleri düzenli süpür. Süpürge torbasını ya da haznesini dışarıda boşalt.
- Hayvanın yatağını, battaniyesini ve kendi kullandığın kanepe örtülerini yüksek ısıda yıka.
- Arabada taşıdığın battaniyeleri ve taşıma çantasını da unutma.
- Evdeki tüm kedi ve köpekleri aynı anda ele al. Birini tedavi edip diğerini atlamak sorunu sürdürür.
Kaşıntının tek sebebi pire değil
Kış aylarında kaşınan her hayvanda pire aramak doğal, ama tek açıklama bu değil. Kaloriferli evlerin kuru havası deriyi kurutup kepeklenmeye ve kaşıntıya yol açabilir. Gıda hassasiyetleri, deri enfeksiyonları, uyuz gibi başka parazitler ve alerjiler de benzer tablolar yaratır. Pire bulamadığın halde kaşıntı sürüyorsa ya da deride yara, tüy dökülmesi, kötü koku varsa sebebi muayeneyle bulmak gerekir.
Pire alerjisi olan bazı hayvanlarda tek bir pire ısırığı bile günlerce süren kaşıntıyı başlatabilir. Bu hayvanlarda üzerinde pire görmemen sorun olmadığı anlamına gelmez. Böyle bir geçmiş varsa kış aylarında da korumanın sürmesi daha önemli hale gelir; bunu da veteriner hekiminle konuş.
Yaşlı ve hasta hayvanlarda dikkat
Yaşlı, zayıf ya da kronik bir hastalığı olan hayvanlarda yoğun bir pire sorunu kansızlık gibi daha ciddi sonuçlara yol açabilir. Yavru kediler ve köpekler de bu açıdan hassastır. Bu hayvanlarda hem ürün seçimi hem uygulama sıklığı farklı olabileceği için kararı mutlaka veteriner hekimine bırak.
Kışın eve yeni bir hayvan geliyorsa
Soğukta sokaktan bir kedi ya da köpeği eve aldıysan veya yeni bir hayvan sahiplendiysen, onu evdeki diğer hayvanlarla tanıştırmadan önce veteriner kontrolünden geçir. Parazit durumu, aşı takvimi ve genel sağlık değerlendirmesi ilk günlerde yapılır. Yakınındaki muayenehaneleri veteriner listesinden bulabilirsin.
Sık Sorulan Sorular
Kedim hiç dışarı çıkmıyor, ona da pire koruması gerekir mi?
Ev kedileri de pire ile karşılaşabilir; pireler kıyafet, ayakkabı, başka hayvanlar ya da apartman ortak alanlarıyla eve gelebilir. Risk daha düşük olsa da koruma gerekip gerekmediğini veteriner hekiminle konuş.
Kışın ara verirsem ne olur?
Bazı hayvanlarda sorun yaşanmayabilir, bazılarında ise ev içinde biriken pireler kış ortasında ortaya çıkar. Kararı hayvanın yaşam koşullarına göre veteriner hekiminle vermek, sonradan evi temizlemekle uğraşmaktan daha kolay.
Pire tozu ya da bitkisel kolyeler işe yarar mı?
Ürünlerin etkinliği ve güvenliği birbirinden çok farklı. Özellikle kedilerde bazı bitkisel yağlar da risk taşıyabilir. Hangi ürünü kullanacağını veteriner hekimine danışarak seç.
Evde pire bulduk, hayvanı tedavi ettik ama pireler hâlâ var. Neden?
Bu çok sık yaşanır, çünkü evdeki yumurta, larva ve kozalar tedaviden etkilenmeden gelişmeye devam eder. Kozalardan yeni pireler çıktıkça hayvanın üzerinde yeniden görürsün. Bu yüzden düzenli süpürme, yatakların yıkanması ve evdeki tüm hayvanların birlikte ele alınması gerekir. Sorun birkaç hafta içinde azalmıyorsa veteriner hekimine danış; uygulama aralığını ve ev içi önlemleri birlikte gözden geçirebilirsiniz.
