Sonbaharda günler kısalır, yürüyüşler seyrekleşir, parkta geçen süre azalır. Kedilerde de aynı eğilim görülür: pencere başında geçen saat artar, koşturma azalır. Buna rağmen mama kabına konan miktar genelde aynı kalır.
Kilo artışı yavaş ilerlediği için gözle fark edilmez. Aynı evde her gün gördüğün bir hayvanın değişimini algılamak zordur. Fark ettiğinde çoğu zaman birkaç yüz gram değil, vücut ağırlığının belirgin bir bölümü eklenmiş olur.
Bu yazı üç işe odaklanıyor: porsiyonu gözle değil ölçerek vermek, düzenli tartı kaydı tutmak ve vücut kondisyonunu elle değerlendirmek.
Hareket azalınca ne değişir
Enerji ihtiyacı sabit değildir. Aynı hayvan, aynı yaşta, aynı mamayla hareketi azaldığında daha az kaloriye ihtiyaç duyar. Fark küçük görünür, fakat günlük küçük fazlalıklar aylar içinde birikir.
Kısırlaştırılmış hayvanlarda bu eğilim daha belirgindir. Yaş ilerledikçe kas kütlesi azalır ve bazal ihtiyaç düşer. Yani hem ihtiyaç iner hem hareket azalır; iki etki üst üste biner.
Evde yaşayan hayvanlarda soğuk havanın kalori ihtiyacını artırdığı düşüncesi yaygındır. Oysa ısıtılan bir evde vücut ekstra ısı üretmek zorunda kalmaz. Dışarıda çalışan ya da uzun süre soğukta kalan hayvanlar için durum farklıdır; evdeki bir kedi ya da köpek için sonbaharda beklenen yön, ihtiyacın artması değil azalmasıdır.
- Yürüyüş süresi düştüyse porsiyonu ya da ödül miktarını gözden geçir.
- Kedilerde kısa ve sık oyun seansları, azalan hareketi kısmen telafi eder.
- Yağmurlu günlerde evde yapılabilen koklama ve arama oyunlarını devreye sok.
- Kilo hedefi koymadan önce mevcut durumu ölç; tahminle başlanan diyet yanlış yöne gider.
Porsiyonu gözle değil ölçerek ver
Mama kabına dökülen miktar her gün farklıdır. Aynı bardakla ölçmek bile yanıltır, çünkü mamanın tane boyutu ve yoğunluğu markaya göre değişir. Mutfak terazisi bu işi tek adımda çözer.
Mama paketinin üstündeki tablo bir başlangıç noktasıdır, kesin bir reçete değil. Tablolar genellikle yetişkin, sağlıklı ve orta düzeyde aktif hayvan varsayar. Kısırlaştırılmış, az hareket eden ya da kronik bir sorunu olan hayvanda ihtiyaç farklıdır. Uygun miktarı veterinerinle belirlemek en doğrusudur.
Günlük miktarı belirledikten sonra öğünlere böl. Serbest besleme, yani kabı sürekli dolu tutmak, kilo kontrolünü neredeyse imkansız kılar; kimin ne kadar yediğini de göremezsin. Çok hayvanlı evlerde ayrı kaplar ve ayrı yerler şart.
- Günlük toplamı sabah tart, kaba öğün öğün koy.
- Kap dolu kalmasın; belirli süre sonra kaldır.
- Evde birden fazla kişi besliyorsa mutfağa küçük bir çizelge as.
- Mama değiştirirken yeni mamayı birkaç gün içinde kademeli karıştır.
Ödüller, artıklar ve görünmeyen kalori
Kilo alımının kaynağı çoğu zaman ana öğün değil, arada verilenlerdir. Eğitim ödülü, çay saatinde uzatılan bir parça, sofradan düşen lokma, misafirin verdiği bisküvi. Hiçbiri tek başına çok görünmez, toplamı belirgin olur.
Pratik bir kural, ödülleri günlük mamanın içinden ayırmaktır. Ödül vereceksen o gün verilecek mamadan bir miktar kenara koy ve onu kullan. Böylece toplam artmaz.
Sofradan verilen yiyeceklerde ayrıca güvenlik konusu var. Soğan, sarımsak, üzüm, kuru üzüm, çikolata, tatlandırıcı içeren ürünler ve kemikli artıklar kedi ve köpekler için uygun değildir. Bir şey yediğinden şüpheleniyorsan evde beklemek yerine veterinerini ara.
Tartı takibi ve vücut kondisyonu
Kilo takibi kayıt tutmadan işe yaramaz. Ayda bir tartı ve bir not yeterlidir. Küçük hayvanları kucağına alıp birlikte tartıp farkı almak pratik bir yöntemdir. Büyük köpekler için kliniğin tartısını kullanabilirsin.
Sayının yanında elle değerlendirme yap. Kaburgaların üstüne hafifçe bastır: ince bir doku altında kaburgaları hissedebilmen beklenir. Yukarıdan bakınca belde hafif bir daralma, yandan bakınca karında yukarı doğru bir çekilme görünmelidir. Bunları hissedemiyorsan fazla kilo ihtimali yüksektir.
- Ayda bir aynı gün, aynı tartı, tercihen öğün öncesi tart.
- Kiloyu telefona ya da deftere yaz; aylık grafiği görünce eğilimi fark edersin.
- Yandan ve yukarıdan fotoğraf çek; aylar arası kıyas gözü eğitir.
- Irkına göre yapısal farklar olabilir; tür ve ırk özelliklerini ansiklopedi sayfalarından gözden geçir.
Kilo değişimi ne zaman sağlık işaretidir
Kilo yalnız beslenmeyle ilgili değildir. Porsiyon aynıyken ortaya çıkan hızlı kilo kaybı ya da artışı önemsememek yanlış olur. Kilo kaybı iştah yerindeyken sürüyorsa, su tüketimi arttıysa, idrar miktarı değiştiyse ya da karında şişkinlik varsa muayene gerekir.
Aynı şekilde diyete rağmen kilo vermeyen bir hayvanda metabolik bir neden olabilir. Bu durumda mamayı daha da kısmak doğru yaklaşım değildir; ciddi kısıtlama, özellikle kedilerde tehlikeli olabilir. Kilo verme planını veterinerinle birlikte kurman gerekir.
Kilo vermek zaman ister. Hedef haftalar içinde dramatik düşüş değil, yavaş ve sürdürülebilir bir eğilimdir. Aylık kayıtlar bunun için yeterli hassasiyeti sağlar.
Sonbahar için basit bir plan
Bu mevsimi zorlamadan geçirmenin yolu basit: eylülde bir başlangıç ölçümü al, porsiyonu tartıyla sabitle, ödülleri günlük mamadan ayır, hareketi hava koşullarına uyarla ve ayda bir tart.
Yağmurlu haftalarda dışarıda geçen süre düştüğünde evde telafi et. Mamayı odaya saklamak, bulmaca kap kullanmak, merdiven varsa kontrollü kullanmak, kedilerde oyuncakla kısa seanslar yapmak işe yarar. Hedef yorgunluk değil, düzenli hareket.
Evine yeni bir hayvan katmayı düşünüyorsan beslenme düzenini baştan kurmak, sonradan düzeltmekten kolaydır. Sahiplendirme ilanlarına bakarken hayvanın yaşını ve hareket ihtiyacını da hesaba kat.
Çok hayvanlı evlerde plan biraz daha dikkat ister. Hızlı yiyen bir hayvan yavaş olanın kabına geçebilir, diyet uygulanan hayvan diğerinin mamasını bulabilir. Kapları ayrı odalara koymak, öğün sonunda kaldırmak ve gerekirse ayrı besleme saatleri belirlemek bu karışıklığı çözer. Kim ne kadar yedi sorusunun cevabını bilmiyorsan kilo takibi de anlamını yitirir.
Sık Sorulan Sorular
Kışlık mama diye bir şey var mı?
Evde yaşayan bir hayvan için mevsime göre mama değiştirmek gerekmez. Değişen şey miktardır, içerik değil. Dışarıda yaşayan ya da çok aktif çalışan hayvanlarda ihtiyaç farklı olabilir; bunu veterinerinle değerlendir.
Yaş mama mı kuru mama mı?
İkisi de uygun biçimde kullanılabilir. Yaş mamanın su içeriği yüksektir, bu özellikle az su içen kedilerde avantaj sağlar. Karma besliyorsan iki mamanın toplam miktarını birlikte hesapla, ayrı ayrı porsiyon verme.
Kedim gece acıkıp bağırıyor, ne yapmalıyım?
Günlük miktarı artırmadan öğün dağılımını değiştirmeyi dene; son öğünü gece yatmadan önceye almak çoğu zaman yardımcı olur. Zaman ayarlı mama kabı da kullanılabilir. Ani başlayan aşırı açlık, su tüketimi artışı ya da kilo kaybı eşlik ediyorsa muayene gerekir.
Diyet mamasına geçmeli miyim?
Kilo kontrolü çoğu zaman porsiyon ve ödül düzenlemesiyle başlar. Özel mamaya geçiş kararını, hayvanın kilosunu ve varsa eşlik eden sağlık sorunlarını değerlendiren veteriner vermeli. Kendi başına ciddi kalori kısıtlaması, özellikle kedilerde risklidir.
