Yetişkin pet aşı tekrar tartışması — yıllık standart vs 3 yıllık AAHA önerisi. Core aşı (kuduz, parvo, distemper) uzun süreli, non-core (lyme, bordetella) yıllık. Bilimsel güncellemeler son 20 yıl. Türkiye'de hangi yaklaşım, ne zaman? Bu yazıda yetişkin aşı tekrar protokolünü detaylı inceliyoruz.
1. Core vs Non-Core Aşı
- Core (zorunlu): Kuduz, parvo, distemper, adenovirus (köpek). Panleukopenia, calicivirus, herpesvirus (kedi).
- Non-core (opsiyonel): Bordetella, Lyme, Leptospirosis, Coronavirus (köpek). FeLV, FIV, FIP (kedi).
- Core aşı tüm pet için.
- Non-core risk değerlendirme (yaşam tarzı).
2. Geleneksel Yıllık Yaklaşım
- 1970-1990 standart.
- Her aşı her yıl tekrar.
- Sahibe basit anlam.
- Vet rutin pratik.
- Türkiye'de hala yaygın.
- Gerekli mi tartışma artıyor.
- Aşırı aşılanma endişeleri.
3. Modern 3 Yıllık Yaklaşım
- 2000+ araştırmalar sonrası.
- AAHA + WSAVA önerisi.
- Core aşılar 3 yıl koruma kanıtlandı.
- Bazı çalışmalar 7+ yıl koruma.
- Non-core yıllık (kısa süre koruma).
- Kuduz yasal Türkiye'de yıllık (3 yıllık AB bazı bölge).
- Bilim-temelli pratik.
4. Köpek Core Aşı Detay
- DHPP (Distemper, Hepatitis, Parvo, Parainfluenza):
- Yavru: 3 doz (6-8, 10-12, 14-16 hafta).
- 1 yaş booster.
- Sonra 3 yıllık.
- Kuduz: 12-16 hafta + 1 yıl booster.
- Türkiye yasal yıllık. AB 3 yıllık kabul.
5. Kedi Core Aşı Detay
- FVRCP (Panleukopenia, Calicivirus, Herpesvirus):
- Yavru: 3 doz (6-8, 12, 16 hafta).
- 1 yaş booster.
- Sonra 3 yıllık.
- Kuduz: Yıllık (yurtdışı pet kabul olmayan kedi).
- İç + dış kedi farklı protokol.
6. Yıllık Non-Core Aşı
- Bordetella (köpek kennel cough): Pansiyon + doggy daycare giden köpek yıllık veya 6 ayda 1.
- Lyme (köpek): Kene yoğun bölge yıllık.
- Leptospirosis (köpek): Açık alan + su temas yıllık.
- FeLV (kedi): Dış kedi + multi-kedi yıllık.
- Coronavirus: Tartışmalı, çoğu vet önermez.
7. Yaşlı Pet (7+ Yaş)
- İmmün sistem zayıflayabilir.
- Aşı yanıt az olabilir.
- Titer test ideal.
- Yan etki riski artar.
- Vet bireysel değerlendirme.
- Bazı vet 10+ yaş pet aşı gerek YOK görüş (titer + risk düşük).
- Yaşam kalitesi öncelik.
8. Sokak Hayvanı + Yetimhane
- Aşı geçmiş bilinmiyor.
- Tam aşı serisi yenile.
- İlk aşı + 3-4 hafta sonra 2. doz.
- 1 yıl sonra booster.
- Titer alternatif (geçmiş bağışıklık).
- Vet ile bireysel plan.
- Aile yeni pet aşı tam olduğunu doğrula.
9. Yan Etki Geçmiş Pet
- Önceki aşı yan etki olmuş.
- Titer test ana yaklaşım.
- Aşı şart ise premedikasyon.
- Vet ile risk-fayda değerlendirme.
- Sokak temas az pet = titer kullan.
- Yurtdışı seyahat = kuduz titer (RFFIT).
- Sahip bilinçli karar.
10. Türkiye Pratik Önerisi
- Yavru tam aşı seri (vet protokolü).
- 1 yaş booster.
- Sonra yıllık aşı (geleneksel) VEYA 3 yıllık + yıllık fizik muayene (modern).
- Kuduz yıllık (yasal).
- Non-core risk değerlendirme.
- Yaşlı pet titer tartışın.
- Yıllık vet kontrol şart.
- Aşı kart düzenli güncellenmiş.
Yetişkin pet aşı tekrar — core 3 yıllık modern + non-core yıllık + kuduz yıllık yasal + titer alternatif formülü. Modern bilim "her yıl her aşı" yerine bireysel yaklaşım. Türkiye'de yaygınlaşıyor. Yıllık vet kontrol her zaman şart. DoldurKabı uygulamasında vet listesi + aşı takvim rehberi haritalı bulunur.
