Havanese, Küba'nın tek yerli köpek ırkıdır ve adını başkent Havana'dan alır. İpeksi, uzun ve dalgalı tüyleriyle zarif ve göz alıcı bir görünüme sahip olan bu küçük köpek, yüzyıllardır Küba aristokrasisinin ve zenginlerinin vazgeçilmez kucak köpeği olmuştur. Karayipler'in sıcak rüzgârlarını taşıyan tüyleri ve her zaman mutlu görünen yüzüyle Havanese, yaşayan bir güneş ışığı gibidir. Bu ırk, insanlara aşık bir köpektir — ve bu 'aşk' kelimesini hafife almamak gerekir. Ailesinin yanında olmayı her şeyden çok sever ve köpek dünyasının en tutkulu 'velcro köpeği'dir. Sahibini adım adım, odadan odaya, evin her köşesine takip eder. Banyoya girerseniz kapıda bekler, yatağa uzanırsanız göğsünüze tırmanır, yemek yaparken ayaklarınızın altındadır. Yalnız kalmaya hiç — gerçekten hiç — dayanamaz; 30 dakikadan uzun süre yalnız bırakıldığında bile huzursuzluk ve stres belirtileri gösterebilir, uzun süreli yalnızlıkta ciddi ayrılık anksiyetesi geliştirebilir. Havanese, olağanüstü sosyal bir ırktır. Çocuklarla sabırlı ve oyuncu, diğer köpeklerle dostane, kedilerle hoşgörülü ve hatta yabancılarla bile sıcak ve kabul edicidir. Doğuştan bir eğlendirici ve palyaço olan bu ırk, sahiplerini güldürmek için komik numaralar yapmayı, garip pozlar vermeyi ve ilgi çekici hareketler yapmayı âdeta görev edinmiştir. Tarihsel olarak sirk köpeği olarak da kullanılmış olması bu yeteneğin kanıtıdır. Zeki ve eğitilebilir bir ırktır. Yeni komutları hızla öğrenir ve özellikle numaralar (el salla, döne döne dans et, ölü taklidi yap) konusunda yeteneklidir. Çeviklik, rally ve obedience yarışmalarında küçük boyutlarına rağmen etkileyici performans gösterirler. Düşük alerjen (hipoalerjenik) tüy yapısıyla alerji sorunu olan aileler için uygun bir seçenektir. Tüy dökümü minimumdur — tüyleri dökmek yerine uzamaya devam eder. Ancak bu uzun, ipeksi tüylerin düzenli bakımı ciddi bir zaman yatırımı gerektirir.

Havanese'nin tarihi, Karayipler'in keşfi ve İspanyol sömürgeciliğiyle başlayan renkli bir hikâyeye dayanır. Irkın kökenleri, 16. yüzyılda İspanyol denizcilerin ve aristokratların Küba'ya getirdiği küçük Akdeniz köpeklerine uzanır. Bu köpekler, muhtemelen Tenerife Bichon (Bichon ailesinin ortak atası olan ve Kanarya Adaları'ndan gelen küçük beyaz köpek) ile yerel Karayip köpeklerinin çaprazlanmasıyla bugünkü Havanese'yi oluşturmuştur. 17. ve 18. yüzyıllarda Havanese, Küba'nın İspanyol soylu aileleri ve zengin toprak sahipleri arasında son derece popüler bir salon ve kucak köpeği haline gelmiştir. 'Blanquito de la Habana' (Havana'nın beyaz köpeği) veya 'Habanero' olarak da bilinen bu köpekler, Küba aristokrasisinin statü sembolü olmuştur. Tropikal iklime mükemmel uyum sağlayan ipeksi tüyleri ve neşeli karakterleri onları Karayipler'in ideal evcil hayvanı yapmıştır. 1959'da Fidel Castro'nun devrimiyle her şey değişmiştir. Küba Devrimi sırasında ve sonrasında zengin Kübalıların büyük bölümü ABD'ye göç etmiştir. Bu göç dalgasında bir avuç Havanese de sahipleriyle birlikte ABD'ye ulaşmıştır — kayıtlara göre yalnızca 11 birey. Bugünkü Amerikan ve dünya Havanese popülasyonunun büyük bölümü bu küçük gruptan türetilmiştir. ABD'de ırk, 1970'lerde ve 1980'lerde Dorothy Goodale ve diğer meraklı yetiştiricilerin çabalarıyla yavaş yavaş toparlanmıştır. AKC ırkı 1996'da Toy Group'ta resmen tanımıştır. O zamandan bu yana popülaritesi hızla artmış ve günümüzde AKC'nin en popüler 25 ırkı arasında yer almaktadır. Küba'da ise ırk, devrimin ardından neredeyse tamamen kaybolmuştur ve ancak son yıllarda yeniden tanıtılmaya başlanmıştır.

Havanese, küçük, sağlam ve hafifçe uzun gövdeli bir yapıya sahip, boyutuna göre şaşırtıcı derecede dayanıklı bir köpektir. Genel görünümü zarif, neşeli ve her zaman hareket halinde gibidir. Başı geniş ve yuvarlaktır; kafatası ile burun arasındaki geçiş (stop) belirgindir. Gözleri büyük, koyu kahverengi, badem şeklinde ve son derece ifadelidir — bakışları sıcak, neşeli ve biraz yaramaz bir ifade taşır. Uzun, ipeksi tüylerle kaplı sarkık kulakları başın yan taraflarında orta yükseklikte yer alır ve yüze yumuşak bir çerçeve oluşturur. Burun siyah veya kahverengidir (çikolata renkli bireylerde). Boynu orta uzunlukta ve hafifçe kemerlidir. Gövdesi hafifçe uzundur (boydan biraz daha uzun); göğsü derin, sırt hattı düz veya hafifçe yükselen kalçayla biter. Kuyruğu uzun, yoğun tüylerle kaplıdır ve sırtın üzerinde zarif bir kıvrımla taşınır — bu kıvrık kuyruk ırkın en karakteristik silüet özelliklerinden biridir. Tüyleri ırkın en göze çarpan özelliğidir: uzun (15-20 cm), yumuşak, ipeksi ve dalgalıdır. Altında minimum alt tüy tabakası bulunur. Küba'nın tropik ikliminde serin tutmak için evrimleşen bu hafif tüy yapısı, soğuk iklimlere koruma sağlamaz ancak sıcak havalara mükemmel uyum sağlar. Renk skalası son derece geniştir: beyaz, krem, fulvo, altın, çikolata, gümüş, mavi, siyah ve bu renklerin her türlü kombinasyonu kabul edilir — Havanese, köpek dünyasının en geniş renk paletine sahip ırklarından biridir. Havanese'nin yürüyüşü kendine özgü ve büyüleyicidir: hafif, neşeli ve sıçrayıcı bir adım atarlar — bu 'baharatlı yürüyüş' ırkın Küba köklerini yansıtır gibidir. Erkekler 4-7 kg, dişiler 3.5-6 kg ağırlığında olup, omuz yüksekliği 23-27 cm arasındadır.

Havanese'nin bakımı, tüy bakımı açısından ciddi bir bağlılık gerektirirken, diğer alanlarda oldukça kolay bir ırktır. Tüy bakımı iki farklı yaklaşımla yönetilebilir. Uzun doğal tüy bakımı: İpeksi uzun tüyleri matlaşmaya ve düğümlenmeye çok yatkındır. Günlük (en azından gün aşırı) fırçalama şarttır. Metal tarak ile önce düğümler açılmalı, ardından pin brush ile genel fırçalama yapılmalıdır. Özellikle kulak arkası, koltuk altı, kasık bölgesi ve bacak araları keçelenmeye en yatkın bölgelerdir. Banyo 2-3 haftada bir yapılmalı, ardından tüyler tamamen kurutulmalıdır — ıslak bırakılan uzun tüyler keçelenmeyi hızlandırır. Kısa 'puppy cut' alternatifi: Birçok Havanese sahibi, pratik olması için tüyleri 2-5 cm uzunluğunda tıraş ettirmeyi tercih eder. Bu kesim bakımı dramatik şekilde kolaylaştırır — haftada 2-3 kez fırçalama yeterli hale gelir. Her 6-8 haftada profesyonel tıraş gerekir. Kulakları uzun tüylerle kaplı ve sarkık olduğu için hava sirkülasyonu sınırlıdır ve kulak enfeksiyonlarına yatkındır. Haftalık kulak temizliği şarttır. Göz yaşı lekeleri, özellikle açık renkli bireylerde, göz altında kahverengi izler bırakır; günlük nemli bezle silme önerilir. Egzersiz ihtiyacı orta düzeydedir. Günde 30-45 dakika yürüyüş ve oyun yeterlidir. Havanese'ler ev içi oyunları, getir oyununu ve özellikle sahibiyle etkileşimli aktiviteleri severler. Tropik iklime uyum sağlamış bir ırk olarak sıcağa dayanıklıdırlar, ancak aşırı soğuğa karşı hassas olabilirler — kış aylarında mont veya kazak gerekebilir. Ayrılık anksiyetesi, Havanese sahipliğinin en zorlu konusudur. Bu ırkı uzun süre yalnız bırakmak ciddi stres, yıkıcı davranış ve aşırı havlama sorunlarına yol açar. Tam zamanlı çalışan ve evde başka bireyler olmayan kişiler için Havanese ideal bir seçim olmayabilir.

Havanese, genel olarak sağlıklı ve uzun ömürlü bir ırktır — 13-15 yıl yaşam süresi küçük ırk köpekler arasında güçlü bir rakamdır. Ancak dar genetik havuz (1959'daki devrim sonrası sadece 11 bireyden türetilme) bazı kalıtsal sağlık sorunlarının yaygınlaşmasına neden olmuştur. Legg-Calvé-Perthes hastalığı, kalça eklemindeki femur başının kan dolaşımının bozulmasıyla ortaya çıkan ortopedik bir sorundur. Genellikle 5-8 aylık yaş arasında topallama ile kendini gösterir. Cerrahi tedavi (femur başı çıkarılması) başarılı sonuç verir. Patella lüksasyonu (dizkapağı kayması), küçük ırklarda yaygın olan ve Havanese'de de görülebilen bir ortopedik sorundur. Derecelere ayrılır (I-IV); ciddi vakalarda cerrahi düzeltme gerekebilir. Göz hastalıkları ırkta nispeten yaygındır. Katarakt (özellikle juvenil katarakt — erken yaşta gelişen), progresif retinal atrofi (PRA — ilerleyici körlük), retinal displazi ve kuru göz sendromu raporlanmıştır. CERF sertifikalı ebeveynlerden alınan yavrularda risk azalır. Doğuştan sağırlık, özellikle beyaz oranı yüksek bireylerde, tek veya çift taraflı olarak görülebilir. BAER testi ile yavruların işitme durumu doğrulanabilir. Kalp hastalıkları, özellikle mitral kapak hastalığı (MVD), yaşlı bireylerde görülebilir — düzenli kardiyak kontrol önerilir. Kondrodisplazi (kıkırdak gelişim bozukluğu), kemik ve kıkırdak büyümesini etkileyen nadir bir kalıtsal durumdur. Hipotiroidizm, karaciğer şantı (portosistemik şant) ve diş sorunları da raporlanmıştır. Sorumlu yetiştiriciler CHIC (Canine Health Information Center) sertifikası kapsamında kalça, göz, kalp ve patella değerlendirmesi yaptırmalıdır.

Havanese'nin beslenmesi, küçük bir ırkın özel ihtiyaçlarını ve tüy sağlığını destekleyecek şekilde planlanmalıdır. Küçük ırklara uygun, yüksek kaliteli ve dengeli mama tercih edilmelidir. Protein oranı %22-28, yağ oranı %12-16 arasında olmalıdır. Küçük ırk mamaları daha küçük kibble boyutlarıyla küçük çenelere uygun beslenme sağlar. Günde 2 öğün halinde 0.5-0.75 su bardağı (yaklaşık 50-75 gram) kuru mama çoğu yetişkin Havanese için yeterlidir. Bu küçük boyuttaki köpeklerde porsiyon kontrolü kritik önemdedir — fazladan birkaç gram bile zamanla ciddi kilo artışına yol açabilir. Obezite, eklem sorunlarını artırır ve genel sağlığı olumsuz etkiler. Tüy sağlığını desteklemek için omega-3 ve omega-6 yağ asitleri bakımından zengin mamalar veya balık yağı takviyesi önerilir. Bu yağ asitleri tüylerin ipeksi dokusunu, parlaklığını ve sağlığını destekler; aynı zamanda cilt sağlığını da iyileştirir. Havanese'ler genellikle iyi iştahlıdır ancak bazı bireyler seçici yeme davranışı gösterebilir. Mama çeşitliliği (farklı lezzetler veya taze mama eklemeleri) seçici yiyen bireyleri teşvik edebilir. Eğitim ödülleri küçük, düşük kalorili parçalar halinde verilmeli ve günlük kalori hesabına dahil edilmelidir. Taze ve temiz su her zaman erişilebilir olmalıdır. Açık renkli bireylerde su kabının temizliğine dikkat edilmelidir — kirli su kabı gözyaşı lekelerini artırabilir.