Tepeli Gecko (Correlophus ciliatus), Güney Pasifik'teki Yeni Kaledonya adalarına özgü, çarpıcı görünümüyle birlikte bakımının pratikliğini bir arada sunan eşsiz bir gecko türüdür. 'Eyelash gecko' (kirpik gecko) olarak da bilinen bu tür, gözlerin üzerinden sırtın sonuna kadar uzanan kirpik benzeri dikensi tepeleriyle neredeyse fantastik bir görünüme sahiptir. Tepeli geckonun en çarpıcı biyolojik özelliği ise 1994'teki 'yeniden keşif' hikayesidir. 1866'da bilim dünyasına tanıtılan tür, yüzyılı aşkın süre boyunca hiçbir doğa araştırmacısı tarafından gözlemlenmedi ve nesli tükenmiş sayıldı. 1994'te yaşanan Yeni Kaledonya kasırgasının ardından orman kenarlarına inen bireyler keşfedildi ve sürüngen dünyasını heyecana boğan bir 'diriliş' hikayesi yazıldı. Bakım kolaylığı açısından sürüngen dünyasının en öne çıkan türlerinden biridir. Yoğun UVB aydınlatma, karmaşık ısıtma sistemleri veya özel substrat gerektirmez; çoğu Avrupa ve kış koşullarında oda sıcaklığı (20-26°C) ideal yaşam alanı sağlar. Pangea veya Repashy gibi hazır toz mamaların su ile karıştırılmasıyla tam dengeli beslenme sağlanabilir — böcek vermeyi sevmeyenler için mükemmel bir seçenek. Ağaçlarda yaşayan arboreal türdür; dikey teraryumda gerçek veya yapay bitkiler, dallar ve saklanma noktaları sunulmalıdır.

Correlophus ciliatus, Yeni Kaledonya'nın Grande Terre (ana adası) ve birkaç küçük adaya özgüdür. Bu Fransız denizaşırı bölgesi, evrimsel izolasyon nedeniyle son derece yüksek endemizm oranına sahiptir; pek çok sürüngen, bitki ve kuş türü yalnızca bu adalarda yaşar. 1866 yılında Fransız zoolog Alphonse Guichenot, türü Correlophus ciliatus olarak bilimsel literatüre kazandırdı. Ancak ardından gelen on yıllarda hiçbir araştırmacı bu hayvanı tekrar gözlemleyemedi. 1900'lü yılların başından itibaren tür 'Muhtemelen Nesli Tükenmiş' kategorisine alındı. Onlarca yıl boyunca tepeli gecko, sürüngen araştırmacılarının notlarında sadece tarihi bir referans olarak kaldı. 1994 yılında tropikal bir kasırganın adayı vurmasının ardından, biyolog Robert Seipp liderliğindeki bir keşif ekibi ormanlarda yaptığı araştırma sırasında canlı bireylerle karşılaştı. Bu keşif, herpetoloji dünyasında büyük yankı uyandırdı ve milyonlarca yıl önce ayrılan bir karagöçmen kertenkele olduğu öne sürüldü. Koruyucu önlemlerin ve ex-situ üretim programlarının hayata geçirilmesi için hızla harekete geçildi. 1994'ün ardından kısa sürede evcil hayvan sahipleri ve üreticiler arasında yayılan tür, 2000'lerin başından itibaren sürüngen pazarının en popüler türlerinden biri haline geldi. Pangea Reptile ve Repashy Superfoods gibi şirketlerin tepeli gecko için özel toz mama formülasyonları geliştirmesi, bakım kolaylığını önemli ölçüde artırdı. Günümüzde Yeni Kaledonya'da tehdit altında olan popülasyonlar için esaret altı üretim bir tür sigorta niteliğindedir.

Tepeli Gecko'nun en dikkat çekici anatomik özelliği, gözlerinin ön köşesinden başlayıp boyun, sırt ve kuyruğun tabanına kadar devam eden düzensiz dikensi yapıların oluşturduğu çift tepedir (lateral crests). Bu tepeler kirpik benzeri görünümlerinden dolayı 'eyelash gecko' lakabının kaynağıdır; bireyden bireye büyüklük, belirginlik ve desen açısından önemli farklılıklar gösterir. Baş yapısı kısmi yassı ve geniş üçgene benzer; gözler büyük ve çarpıcıdır. Göz kapakları yoktur — leopar geckoların aksine tepeli geckolar gözlerini kapatamaz. Bunun yerine gözlerini nemli tutmak için düzenli aralıklarla dilleriyle gözlerini yalar (eye-licking). Bu davranış sahipler tarafından sıklıkla gözlemlenir ve tamamen normaldir. Yapışkan lamelli parmak yastıkçıkları, hem parmak altlarında hem de kuyruk ucunda bulunur; bu sayede cam ve pürüzsüz yüzeylere dahil olmak üzere neredeyse her yüzeye tırmanabilirler. Kuyruk otomomi (kuyruk düşürme) tepeli geckolarda da görülür ancak önemli bir fark vardır: düşürülen kuyruk bir daha uzamaz. Bu nedenle 'frog-butted' (kurbağa kıçlı) olarak da adlandırılan kuyruksuz bireyler evcil popülasyonda sık görülür. Yetişkinler 20-25 cm toplam uzunluğa ve 35-65 gram ağırlığa ulaşır; dişiler genellikle erkeklerden biraz daha büyük ve ağırdır. Başlıca morph kategorileri: Bicolor (iki ton renk), Tiger/Striped (kaplan çizgileri), Dalmatian (siyah benekler açık zemin üzerinde), Harlequin (karmaşık çok renkli desen), Pinstripe (sırtta beyaz-açık dikey çizgi), Phantom (koyu sırt, açık yan), Extreme Harlequin (çok yüksek kontrast harlequin) ve Fire (kırmızı-turuncu yoğun renk). Renk skalası krem-sarıdan, turuncu, kırmızı ve antrasit tonlarına kadar uzanır.

Tepeli Gecko bakımının en büyük kolaylığı, özel ısıtma ekipmanı gerektirmemesidir. Oda sıcaklığı 20-26°C arasındaysa ek bir ısıtıcıya genellikle gerek yoktur. Kritik uyarı: 28°C üstü sıcaklıklar bu tür için tehlikelidir ve ölüme yol açabilir. Yaz aylarında sıcak ülkelerde fan veya klima kullanımı gerekebilir. Minimum gece sıcaklığı 16-18°C'ye kadar düşebilir — bu doğal döngüyü taklit eder. Terrarium dikey (yüksek) olmalıdır; arboreal yaşam tarzı nedeniyle yükseklik genişlikten önemlidir. Tek bir yetişkin birey için 45x45x60 cm iyi bir başlangıç olup 60x45x90 cm çok daha konforlu bir ortam sağlar. İki dişi uyumlu olabilir; ancak iki erkek kesinlikle bir arada tutulmamalıdır. Nem oranı %60-80 arasında tutulmalıdır. Sabah veya akşam, günde bir kez teraryumun yarısını ıslatmak ve yarısını kuru bırakmak idealdir — hem hayvanın içecek damlalar bulmasını sağlar hem de nemli gizlenme alanları oluşturur. Tüm teraryumun ıslanması kronik aşırı neme yol açar; bu da solunum sorunlarına zemin hazırlar. Canlı bitkiler (Pothos, Ficus pumila, Philodendron) hem nem dengesine katkı sağlar hem de doğal bir ortam yaratır. UVB aydınlatma zorunlu değildir ancak araştırmalar düşük yoğunluklu (%2-5) UVB'nin D3 sentezini desteklediğini ve daha canlı renklere yol açtığını göstermektedir. Teraryum tamamen karanlık bırakılmamalı; düz bir beyaz aydınlatma veya düşük UVB tüp ile 12 saatlik ışık döngüsü sürdürülmelidir. Substrat olarak coco fiber, sphagnum yosunu ve kara toprak karışımı (bioactive setup için) veya kağıt havlu (kolay temizlik için) kullanılabilir. Kağıt havlu dezenfeksiyonu kolaylaştırır; bioactive kurulum ise teraryumu canlı tutar ve değiştirme sıklığını azaltır. Dallar, mantar çubuğu (cork bark), ince bambular ve yapay sarmaşıklar hem tırmanma hem de saklanma imkânı sağlar.

Tepeli Gecko evcil sürüngenler arasında en sağlam türlerden biri olarak bilinir; ancak dikkat edilmesi gereken birkaç önemli sağlık konusu vardır. Aşırı ısı (overheating), bu tür için en ciddi anlık tehlikedir. 28°C üzerindeki sıcaklıklara birkaç saat maruz kalmak metabolik bozukluğa ve ölüme yol açabilir. Yaz aylarında evin sıcaklığını izlemek ve gerektiğinde serinletici önlemler almak (fan, teraryumu serin odaya taşımak) hayati önem taşır. Deri soyunma sorunları (dysecdysis), nem yetersizliği durumunda oluşabilir. Gözlerin etrafında, parmak uçlarında veya bedenin çeşitli bölgelerinde biriken eski deri kan dolaşımını kısıtlayabilir. Tedavi: ılık ıslak çevre ve nazik yardım. Düzenli nemlendirilmiş ortam bu sorunun önüne geçer. Kuyruk kaybı (autotomy) bu türde kalıcıdır. Stres, kaba tutma, teraryum içi çatışmalar veya ani bir hareket kuyruk kaybına yol açabilir. Hayvan kuyruksuz da sağlıklı yaşayabilir; ancak yağ depolaması azalır ve görünüm kalıcı olarak değişir. Kuyruk hiç büyümez. Kaybın ardından kesik bölge temiz ve kuru tutulmalıdır; gerekirse veteriner kontrolü yapılmalıdır. Metabolik Kemik Hastalığı (MBD), kalsiyum eksikliği veya D3 vitamini yetersizliğinden oluşabilir. Hazır tepeli gecko mamaları (Pangea, Repashy) kalsiyum ve D3 içerdiğinden tek başına bu mamalarla beslenme bu riski büyük ölçüde azaltır. Ek böcek veriliyorsa kalsiyum kaplaması yapılmalıdır. Stomatit (ağız çürüğü), bakteri ve mantar kaynaklı ağız enfeksiyonudur; kirli su veya uygunsuz terrarium hijyeninden kaynaklanır. Ağzın etrafında beyaz veya peynir benzeri artıklar ve salivasyon belirtisi varsa veteriner kontrolü gerekir.

Tepeli Gecko'nun beslenmesi diğer sürüngen türlerine kıyasla son derece pratiktir. Omnivor olan bu tür; böcek, meyve ve hazır toz mama olmak üzere üç ana kategoriden beslenir. Temel diyet için Pangea ve Repashy tarafından üretilen, suyla karıştırılan toz mamalar eksiksiz bir beslenme planı sunar; bu mamalar içerdikleri protein, vitamin ve mineral dengesiyle tek başına kullanıldığında yeterli beslenme sağlar. Pangea ve Repashy hazır mama kullanımı: toz mama 1:2 oranında suyla karıştırılır (1 ölçü toz + 2 ölçü su) kremamsı bir kıvama getirilir. Küçük bir kapta veya kapağı açık küçük bir kavanozda sunulur. Mama 24 saatte tüketilmezse atılmalı ve taze mama hazırlanmalıdır. Her gün taze hazırlanan mama önerilir. Böcek takviyesi: Haftada 1-2 kez küçük cırcır böceği, küçük dubia hamamböceği veya meyve sineği (Drosophila) verilebilir. Böcekler kalsiyum tozu ile kaplanmalıdır. Böcek sunumu hayvanın avlanma içgüdüsünü tetikler ve mental zenginlik sağlar; ancak tek başına böcek diyeti tam beslenme için yeterli değildir. Meyve ve taze yiyecekler: Muz, mango, papaya, şeftali, armut gibi yumuşak meyveler küçük parçalar halinde veya püre olarak haftada 1-2 kez sunulabilir. Yüksek asit içerikli meyveler (narenciye) verilmemelidir. Tatlı meyveler ağırlıklı diyet olmamalı; dişlerde diş taşı oluşumuna zemin hazırlayabilir. Su ihtiyacı: Hayvan doğrudan bir kaptan su içmeyebilir; bunun yerine teraryum püskürtüldüğünde yaprak ve cam üzerindeki damlalardan içer. Küçük bir su kabı da bulunabilir ancak asıl su kaynağı düzenli nemlendirilmiş ortamdır. Mama hazırlanırken kullanılan suyu da içine alan karma beslenme su ihtiyacını büyük ölçüde karşılar.