Senegal papağanı (Poicephalus senegalus), Batı Afrika'nın orman kenarları ve savanlık bölgelerinde yaşayan orta-küçük boyutlu, zarif ve kişilikli bir papağan türüdür. Poicephalus ailesinin (Afrika papağanları) en popüler ve en çok evcilleştirilen üyesidir. Yeşil gövde, koyu gri baş ve göğüste belirgin sarı-turuncu 'V' deseni ile kolayca tanınan Senegal papağanı, estetik görünümü, sakin mizacı ve sessiz yapısıyla apartman yaşamına en uygun papağan türlerinden biri olarak öne çıkar. Senegal papağanları sakin, bağımsız ve derin bir sadakat gösteren kuşlardır. Genellikle tek bir kişiye — 'seçilmiş insan'larına — güçlü ve özel bir bağ kurarlar; bu kişiyle göz teması, baş okşatma, omuzda oturma ve sessiz sohbet şeklinde samimi bir ilişki geliştirirler. Diğer aile bireylerini kabul ederler ancak favorileri her zaman bellidir — bu durum bazen diğer kişilere karşı koruyucu veya kıskanç davranışlara dönüşebilir. Sessiz yapıları — yüksek perdeden çığlık atmak yerine yumuşak ıslıklar, mırıltılar ve konuşma benzeri sesler çıkarırlar — onları apartman yaşamı için ideal kılar. Oyuncu, meraklı ve zeki kuşlardır ancak amazon papağanları veya konürler gibi hiperaktif değildirler. Bağımsız oynama kapasiteleri yüksektir — kendi başlarına oyuncaklarla, çiğneme materyalleriyle ve foraging bulmacalarıyla uzun süre meşgul olabilirler. Konuşma yetenekleri mütevazı düzeydedir; 10-20 kelime ve çeşitli ses taklitleri öğrenebilirler. Gagaları boyutlarına göre şaşırtıcı derecede güçlüdür ve çiğneme dürtüleri yoğundur.

Senegal papağanı, Batı Afrika'da Senegal'den (adını aldığı ülke) doğuya Nijerya, Kamerun ve Çad'a kadar uzanan geniş bir kuşakta doğal olarak yaşar. Bilimsel adındaki 'Poicephalus' Yunanca'da 'gri baş' anlamına gelir ve türün koyu gri kafa rengine atıfta bulunur. Orman kenarları, savanlar, tarım arazileri ve açık ormanlık alanları tercih ederler. Genellikle küçük sürüler (6-20 birey) halinde yaşar ve ağaç kovuklarında yuva yaparlar. 3 alt türü tanımlanmıştır ve bunlar göğüs rengine göre ayrılır: P. s. senegalus (sarı göğüs — en yaygın evcil alt tür), P. s. mesotypus (turuncu göğüs) ve P. s. versteri (kırmızımsı göğüs). Doğal popülasyonları geniş ve stabil olup, Afrika'nın en yaygın papağan türlerinden biridir — IUCN tarafından 'Least Concern' kategorisindedir. Ancak bazı bölgelerde tarım zararlısı olarak görülür ve mahsullere verdikleri zarar nedeniyle çatışma yaşanabilir. Evcil hayvan olarak Senegal papağanları 1970'lerden itibaren Avrupa ve ABD'de popülerlik kazanmıştır. Sessiz yapıları, kompakt boyutları (büyük papağan-küçük papağan arası ideal denge) ve bağımsız mizaçları şehir yaşamına mükemmel uyum sağlamıştır. Jako papağanının büyüklüğünden ve ses seviyesinden çekinen ancak Afrika papağanı deneyimi yaşamak isteyen kişiler için ideal alternatif olarak görülürler. Türkiye'de giderek daha popüler olan bir türdür.

Senegal papağanı küçük-orta boyutlu, kompakt ve güçlü yapılı bir kuştur. Boyu 23-25 cm, ağırlığı 120-170 gram arasındadır. Başı koyu gri (neredeyse siyah) renktedir ve boyunun üst kısmına kadar uzanır — bu gri 'başlık' türün en tanınır özelliklerindendir. Gövdesi parlak yeşildir; sırt ve kanatlar koyu yeşil tonlarındadır. Göğüs ve karın bölgesinde belirgin sarı-turuncu renkte 'V' şeklinde bir desen bulunur — bu desen yeşil tüylerin arasından göğüs ortasından aşağıya doğru genişleyerek uzanır ve türün adeta bir yelek giymiş gibi görünmesini sağlar. Alt türe göre bu bölge sarı (P. s. senegalus), turuncu (P. s. mesotypus) veya kırmızımsı-turuncu (P. s. versteri) olabilir. Kalça ve kuyruk altı sarı-yeşildir. Gagası boyutuna göre büyük, koyu gri-siyah renkte, güçlü ve kavislidir — sert kabuklu meyveleri ve tohumları kolaylıkla kırabilir ve çiğneme konusunda oldukça yıkıcıdır. Gözleri parlak sarı-altın iris ile çevrilidir ve gri başla kontrast oluşturarak etkileyici bir bakış sağlar — bu sarı gözler Poicephalus ailesinin karakteristik özelliğidir. Ayakları koyu gri, güçlü ve kavrama kapasitesi yüksektir. Cinsiyet ayrımı dış görünüşe göre yapılamaz — DNA testi gereklidir.

Senegal papağanları kompakt boyutları ve bağımsız yapıları sayesinde bakımı görece kolay papağanlardır. Minimum kafes boyutu 50x50x70 cm olmakla birlikte, 60x60x90 cm veya daha büyüğü tercih edilmelidir. Kafes tel aralığı 1.5-2 cm, tel kalınlığı güçlü gagalarına dayanacak düzeyde olmalıdır. Kafes içinde çeşitli çiğneme oyuncakları, ahşap bloklar, deri şeritler, foraging bulmacaları ve doğal ahşap tünekler bulundurulmalıdır — Senegal papağanları çiğneme dürtüleri çok güçlüdür ve yeterli çiğneme materyali sağlanmazsa kafes çubuklarına, tüneklere ve yem kaplarına yönelirler. Günde 1-2 saat kafes dışı sosyal etkileşim ve oyun zamanı önerilir. Senegal papağanları bağımsız yapıları sayesinde diğer papağanlar kadar sürekli ilgi talep etmezler ve kafeslerinde kendi başlarına mutlu biçimde vakit geçirebilirler — bu özellik çalışan insanlar için idealdir. Sosyalleşme Senegal papağanı bakımının en kritik boyutudur. Tek kişiye aşırı bağlanma eğilimini yönetmek için kuş erken yaştan itibaren birden fazla aile bireyiyle düzenli etkileşim kurmalı, farklı insanlar tarafından beslenmeli ve ele alınmalıdır. Aksi halde 'seçilmiş' kişi dışındakilere ısırma, kaçınma veya agresyon gösterme riski artar. Düzenli banyo (haftada 2-3 kez) ılık su spreyi veya sığ banyo kabıyla sunulmalıdır. Doğal güneş ışığı veya avian UV lambası D3 vitamini sentezi için faydalıdır. Gece 10-12 saat karanlık ve sessiz uyku ortamı sağlanmalıdır.

Senegal papağanları doğru bakım koşullarında 25-30 yıl, bazı bireyler 40 yıla kadar yaşayabilen genel olarak dayanıklı ve sağlıklı kuşlardır. Poicephalus ailesi papağan türleri arasında en az sağlık sorunu yaşayan cinslerden biridir. Ancak bazı durumlar dikkat gerektirir. Aspergilloz (solunum mantarı) en yaygın sağlık risklerinden biridir — özellikle havalandırması yetersiz, nemli ve kirli ortamlarda risk artar. Vitamin A eksikliği solunum yolu mukozalarının zayıflamasına ve enfeksiyona yatkınlığın artmasına neden olur — pelet bazlı diyet ve A vitamini açısından zengin sebzeler (havuç, tatlı patates, koyu yeşillikler) bu riski önler. Bornavirus (PDD) ve Psittakoz (Chlamydia) tüm papağanlarda olduğu gibi Senegal papağanlarında da görülebilir. PBFD (Gaga ve Tüy Hastalığı) nadir ama ciddidir — yeni alınan kuşlar mutlaka teste tabi tutulmalıdır. Obezite, tohum ağırlıklı diyetlerde ve hareketsiz ortamlarda risk oluşturur. Hormonal dönemler (özellikle ilkbahar) Senegal papağanlarında davranış değişikliklerine yol açabilir — artan gagalama, bölge savunması ve dişilerde yumurta üretimi. Dişilerde yumurta tıkanması (egg binding) nadir ama acil bir sağlık sorunudur. Yeterli uyku (12 saat karanlık), dengeli beslenme ve hormonal uyaranların azaltılması (karanlık/dar alanlardan kaçınma) bu dönemleri yönetmeye yardımcı olur. Yılda 1-2 kez avian veteriner kontrolü önerilir.

Senegal papağanlarının beslenmesi dengeli ve A vitamini açısından zengin olmalıdır. Temel diyet olarak kaliteli küçük/orta papağan peleti diyetin %60-70'ini oluşturmalıdır. Taze sebze ve meyve diyetin %25-35'ini oluşturmalıdır. A vitamini kaynakları özellikle önemlidir: havuç, tatlı patates, kabak, kırmızı tatlı biber, koyu yeşil yapraklılar (kale, ıspanak — sınırlı, brokoli). Diğer uygun sebzeler: bezelye, mısır, kereviz, salatalık ve karnabahar. Meyveler: elma, armut, mango, papaya, üzüm, portakal ve çilek. Sebze oranı meyveden yüksek tutulmalıdır. Tohum karışımları ve kuruyemişler çok sınırlı tutulmalıdır (%5-10 maksimum). Senegal papağanları ayçiçeği ve fıstığa düşkün olabilirler ancak yağ oranı yüksektir — eğitim ödülü olarak birkaç adet verilebilir. Çimlendirilmiş tohumlar vitamin açısından zengindir. Pişmiş baklagiller ve tahıllar az miktarda ek besin olarak sunulabilir. Mürekkep balığı kemiği kalsiyum kaynağı olarak kafeste bulundurulmalıdır. Kesinlikle yasak: avokado, çikolata, kafein, alkol, soğan, sarımsak, meyve çekirdekleri ve tuzlu/şekerli gıdalar. Temiz su günlük değiştirilmelidir.