Sultan papağanı (Nymphicus hollandicus), Avustralya kökenli olup kakadu ailesinin (Cacatuidae) en küçük üyesidir. Muhabbet kuşundan sonra dünyanın en popüler ikinci evcil papağanı olan sultan papağanı, başlarındaki zarif ve hareketli tepe tüyleri, sıcak turuncu yanak lekeleri ve sevecen karakterleriyle tanınır. 'Cockatiel' adı, Portekizcedeki 'cacatitho' (küçük kakadu) kelimesinden türemiştir. Doğal renkleri gri gövde, sarı yüz ve turuncu yanak lekeleri olmakla birlikte, evcil üretimle lutino (sarı-beyaz), pied (alacalı), cinnamon (tarçın), pearl (inci), whiteface (beyaz yüzlü) ve daha birçok renk mutasyonu geliştirilmiştir. Her renk varyantı kendine özgü bir çekiciliğe sahiptir. Sultan papağanları son derece sevecen, insana bağlı ve uyumlu kuşlardır. Sahiplerinin omzunda oturmayı, başlarının okşanmasını ve birlikte vakit geçirmeyi çok severler. 'Velcro kuş' olarak adlandırılmaları, sahiplerine olan yapışkanlıklarından gelir. Islık çalma konusunda olağanüstü yeteneklidirler — melodileri, şarkıları ve hatta telefon zillerini kolayca öğrenip tekrarlayabilirler. Erkek bireyler sesli performans konusunda daha yetenekli olma eğilimindedir. Tepe tüyleri, duygusal barometreler gibi işlev görür: dik ve heyecanlı bir tepe mutluluğu veya merakı, yatık bir tepe rahatlamayı, tamamen geriye yatık bir tepe korkuyu veya saldırganlığı gösterir. Bu tür, hem yeni başlayan hem de deneyimli kuş sahipleri için mükemmel bir seçimdir. Uyumlu yapıları, makul bakım gereksinimleri ve 15-25 yıllık etkileyici ömürleriyle gerçek bir yaşam arkadaşı olurlar.

Sultan papağanı ilk olarak 1770 yılında kaptan James Cook'un Endeavour gemisiyle yaptığı keşif seferi sırasında Avustralya'da gözlemlenmiş ve 1793'te İskoç doğa bilimci Robert Kerr tarafından bilimsel olarak tanımlanmıştır. Latince adı Nymphicus hollandicus, 'Yeni Hollanda'nın (Avustralya'nın eski adı) perileri' anlamına gelir — zarif ve çekici görünümlerine bir atıf. Doğada Avustralya'nın iç kesimlerinde, özellikle yarı kurak otluk alanlarda, çalılıklarda ve su kaynaklarının yakınında büyük sürüler halinde yaşar. Göçebe bir tür olup, yiyecek ve su kaynaklarını takip ederek kıta genelinde hareket eder. Genellikle sabah ve akşam saatlerinde su kenarlarında toplanır. 1838'de İngiliz kuş tüccarları tarafından ilk kez Avrupa'ya getirilmiştir. 19. yüzyılın sonlarında evcil hayvan olarak popülerlik kazanmaya başlamış, ancak asıl patlama 1950-1960'larda yaşanmıştır. İlk renk mutasyonu olan pied (alacalı) 1949'da California'da ortaya çıkmıştır; bunu lutino (1958), cinnamon (1960'lar), pearl (1970'ler) ve diğer mutasyonlar izlemiştir. Kakadu ailesinin en küçük ve en kolay bakılabilir üyesi olması, onu dünya genelinde en çok tercih edilen papağan türlerinden biri haline getirmiştir. Avustralya'da yabanıl popülasyonlar hâlâ güçlüdür ve tür tehlike altında değildir. Ancak Avustralya, 1894'ten bu yana yerli kuş türlerinin ihracatını yasaklamaktadır; bugünkü evcil popülasyonların tamamı esaret altında üretilmiş bireylerden gelmektedir.

Sultan papağanı, orta-küçük boyutlu zarif bir papağandır. Boyu kuyruk tüyleri dahil 30-33 cm arasında olup, bunun yaklaşık yarısını uzun, sivri ve kademeli kuyruk tüyleri oluşturur. Ağırlığı 80-120 gram arasındadır. İnce, aerodinamik yapısı hızlı ve çevik bir uçuş sağlar — doğada uzun mesafe göçleri için evrilmiş bir adaptasyondur. En belirgin özelliği başındaki hareketli tepe tüyleridir (crest). Bu tüyler duygusal duruma göre yukarı kalkar, yana yatırılır veya tamamen düzleşir — bir duygu göstergesi olarak sahibine önemli ipuçları verir. Doğal renkli (normal gray) erkeklerde yüz parlak sarı, yanaklar turuncu, gövde koyu gri, kanatlar beyaz bantlıdır. Dişilerde yüz daha soluk sarı-gri, kuyruk altında sarı çubuklu desen bulunur — bu cinsiyet farkı yavruluktakine benzer. Gaga kısa, kavisli ve güçlüdür; koyu gri renktedir. Gözler koyu kahverengi, ayaklar gridir. Evcil üretimde geliştirilmiş başlıca renk mutasyonları: lutino (sarı-beyaz gövde, turuncu yanak, kırmızı göz), pied (gri ve sarı karışık lekeler), cinnamon (açık kahverengi tonlar), pearl (inci desenli tüyler), whiteface (turuncu yanak olmayan, siyah-beyaz görünüm), yellowface (soluk sarı yüz) ve bunların kombinasyonları. Kanatları uzun ve sivri olup, uçuşta güzel bir siluet oluşturur.

Sultan papağanı bakımı, doğru ortam hazırlığı, günlük etkileşim ve dikkatli hijyen yönetimi gerektirir. Kafes seçiminde en az 60x45x45 cm (ideal olarak daha büyük) boyutlarında, yatay çubuklu ve çubuk aralığı 1.5-2 cm olan bir model tercih edilmelidir. Sultan papağanları gece korkusu ('night frights') yaşayabilir — bu nedenle kafes konumu, gece hafif bir ışık kaynağı ve kafes örtüsü kullanımı bu durumu azaltabilir. Kafeste farklı kalınlıkta doğal ahşap tünekler (ayak sağlığı için kritik), salıncak, merdiven, çan ve çiğneme oyuncakları bulunmalıdır. Balsa ağacı, söğüt dalları ve karton oyuncaklar çiğneme ihtiyacını karşılar. Oyuncaklar düzenli olarak döndürülmeli ve yıpranmış olanlar değiştirilmelidir. Günde en az 2-3 saat kafes dışı uçuş ve sosyal etkileşim süresi sağlanmalıdır. Uçuş alanı güvenli hale getirilmeli: pencereler kapalı veya perdeli, vantilatörler kapalı, toksik bitkiler uzakta olmalıdır. Sultan papağanları kakadu ailesinden geldikleri için belirgin bir toz tozu (powder down) üretir — bu toz, tüyleri su geçirmez yapan bir adaptasyondur ancak alerjik kişilerde sorun yaratabilir. Düzenli oda havalandırması ve hava temizleyici kullanımı faydalıdır. Haftada 1-2 kez banyo imkânı sunulmalıdır — sprey, sığ su kabı veya ıslak yaprak yöntemi kullanılabilir. Tırnak kontrolü düzenli yapılmalı, gaga sağlığı için doğal tünek ve mürekkep balığı kemiği sağlanmalıdır. Gece 10-12 saat kesintisiz uyku süresi, hormonal denge ve genel sağlık için kritik öneme sahiptir.

Sultan papağanları genel olarak dayanıklı ve uzun ömürlü kuşlardır, ancak bazı türe özgü sağlık sorunlarına dikkat edilmelidir. Sağlıklı bir sultan papağanı aktif, parlak gözlü, düzgün tüylü ve meraklıdır. Hastalık belirtileri: kabarık tüyler, tünekte uyuklama, iştahsızlık, burun veya göz akıntısı, ishal, nefes darlığı ve ses değişikliği. En sık görülen sağlık sorunlarının başında solunum yolu enfeksiyonları gelir — bakteri, mantar veya viral kaynaklı olabilir. Aspergilloz (mantar enfeksiyonu) özellikle nemli ve kirli ortamlarda risk oluşturur. Karaciğer hastalıkları, yağlı tohum ağırlıklı beslenme nedeniyle oldukça yaygındır; hepatik lipidoz (karaciğer yağlanması) obez bireylerde sıklıkla görülür. Dişi sultan papağanlarında yumurta tıkanması (egg binding) ciddi bir sağlık tehdididir. Kalsiyum eksikliği, obezite ve yetersiz egzersiz bu durumun risk faktörleridir. Yumurtlamayı teşvik eden faktörlerden (uzun aydınlık süresi, yuva kutusu, ayna) kaçınmak önleyici bir yaklaşımdır. Kronik yumurtlama sendromu yaşayan dişilerde veteriner müdahalesi gerekebilir. Psittacosis (papağan hastalığı, Chlamydia psittaci), insanlara da bulaşabilecek zoonotik bir enfeksiyondur — burun akıntısı, göz iltihabı ve solunum güçlüğü belirtileri gösterir. Tüy tozu alerjisi, sahiplerde solunum sorunlarına neden olabilir. Teflon kaplama tavaların dumanı, mum dumanı, sigara dumanı ve ağır metal zehirlenmeleri kuşlar için ölümcül olabilir. Yılda en az bir kez avian veteriner kontrolü şarttır.

Sultan papağanının sağlıklı beslenmesi, kaliteli ve çeşitli bir diyet planı gerektirir. Temel diyet olarak kaliteli sultan papağanı tohum karışımı veya (tercihen) formüle edilmiş pelet mama kullanılmalıdır. Pelet bazlı diyet, tohum bazlı diyetten daha dengeli besin içeriği sağlar; tohum karışımları kullanılıyorsa yağlı tohumların (ayçiçeği, kenevir) oranı sınırlandırılmalıdır. Her gün taze sebze ve meyve sunulmalıdır — toplam diyetin %20-30'unu oluşturmalıdır. İyi sebze seçenekleri: brokoli (kalsiyum zengini), havuç (beta-karoten), ıspanak, kabak, tatlı biber, mısır, bezelye. İyi meyve seçenekleri: elma (çekirdeksiz), armut, üzüm, papaya, mango, çilek. Koyu yeşil yapraklı sebzeler (karahindiba, maydanoz, roka) vitamin ve mineral açısından zengindir. Mürekkep balığı kemiği (sepia) ve mineral blok, kalsiyum ve iz mineraller için kafeste sürekli bulundurulmalıdır — özellikle dişi bireyler için yumurta üretimi sırasında kalsiyum ihtiyacı kritik önem taşır. Filizlendirilmiş tohumlar (darı, buğday) ekstra besin ve zenginleştirme sağlar. Pişmiş yumurta, tam tahıllı ekmek (az miktarda) ve pişmiş baklagiller protein kaynağı olarak verilebilir. Kesinlikle yasak gıdalar: avokado (kardiotoksik), çikolata (teobromin), kafein, alkol, soğan, sarımsak, tuzlu ve şekerli işlenmiş gıdalar. Marul (özellikle aysberg) besin değeri düşüktür, kıvırcık veya koyu yapraklı alternatifler tercih edilmelidir. Temiz ve taze su günlük olarak değiştirilmeli, su kabı her gün yıkanmalıdır.