İskender papağanı (Psittacula eupatria), adını Büyük İskender'den (Alexandros) alan, Güney Asya kökenli zarif ve gösterişli bir papağan türüdür. Psittacula cinsinin en büyük üyesi olan bu papağan, parlak yeşil tüyleri, erkeklerde belirgin olan pembe-siyah boyun halkası (collar), uzun ve zarif kuyruk tüyleri ve iri kırmızı gagasıyla kolayca tanınır. Asya'nın 'kraliyet papağanı' olarak anılması boşuna değildir. İskender papağanları, diğer büyük papağanlara (jako, amazon, kakadu) kıyasla daha bağımsız, daha sakin ve daha az talepkâr bir yapıya sahiptir — bu özellik onları 'büyük papağan deneyimini' daha yönetilebilir bir düzeyde yaşamak isteyenler için ideal kılar. Zeki ve meraklıdırlar; konuşma yeteneğine sahiptirler ve birçok kelime, kısa cümle ve ses efekti öğrenebilirler. Sesleri net ve anlaşılırdır. Bağımsız yapılarına rağmen günlük sosyal etkileşim isterler ve sahibiyle güçlü bir güven bağı kurarlar. Ele alışmış bir İskender, başının okşanmasını sever ve omuzda oturmaktan keyif alır. Ancak evcilleşmemiş veya ihmal edilmiş bireyler agresif ve ısırgan olabilir — sabırlı ve tutarlı bir yaklaşım şarttır. Bu tür, orta düzey kuş deneyimine sahip sahipler için mükemmel bir seçimdir. Kakadu veya jako kadar yoğun sosyal talepleri olmadığından, çalışan profesyoneller için de uygun olabilir — ancak günlük en az 2-3 saat kaliteli etkileşim süresi sağlanmalıdır. 20-30 yıllık yaşam süreleriyle uzun vadeli ama yönetilebilir bir taahhüt sunarlar.

İskender papağanı, Hindistan alt kıtası, Sri Lanka, Pakistan, Nepal ve Güneydoğu Asya'da (Myanmar, Tayland, Laos, Vietnam) doğal olarak yaşar. Yağmur ormanlarından mangrov bataklıklarına, dağ ormanlarından tarım arazilerine kadar geniş bir habitat yelpazesinde bulunur. Adını tarihte evcil hayvan olarak papağan besleyen en ünlü kişilerden biri olan Büyük İskender'den (MÖ 356-323) alır. Rivayete göre İskender, MÖ 327'deki Hindistan seferinden dönerken bu güzel papağanları yanında Makedonya'ya ve Avrupa'ya getirmiştir. Bu olay, papağanların Avrupa'da bilinen ilk tanıtımı olarak kabul edilir. Latince tür adı 'eupatria' da 'soylu soydan gelen' anlamına gelir. Antik çağlardan beri Güney Asya'da evcil hayvan olarak büyük değer görmüştür. Hint maharajalarının saraylarında, Mughal İmparatorluğu'nun bahçelerinde ve Sri Lanka'nın kraliyet hanelerinde ayrıcalıklı bir yere sahip olmuştur. Hint minyatür sanatında ve edebiyatında papağan figürü sıklıkla bu türü temsil eder. 19. yüzyılda Avrupa'da evcil hayvan olarak popülerlik kazanmıştır. Doğadaki popülasyonları genel olarak güçlüdür; ancak bazı bölgelerde habitat kaybı ve yasadışı yakalama baskısı endişe yaratmaktadır. İlginç bir şekilde, Avrupa'nın bazı şehirlerinde (Londra, Amsterdam, Brüksel) kaçan evcil İskender papağanlarından oluşan feral (yabani) popülasyonlar oluşmuştur.

İskender papağanı, Psittacula cinsinin en büyük üyesidir. Boyu kuyruk dahil 56-62 cm arasında olup, bunun yaklaşık yarısını uzun, sivri ve zarif kuyruk tüyleri oluşturur — merkezde iki uzun kuyruk tüyü özellikle dikkat çekicidir. Ağırlığı 200-300 gram arasındadır. Tüyleri parlak ve canlı bir yeşil renktedir. Omuzda belirgin bir bordo/maroon leke (epaulet) bulunur — bu, İskender papağanını yakın akrabası Halkalı Papağan'dan (Ring-necked Parakeet) ayıran en önemli fiziksel özelliklerden biridir. Erkeklerde belirgin bir boyun halkası vardır: ince siyah bir çizgi boynu sarar ve ardından pembe-mor bir bant gelir. Bu halka genellikle 18-30 aylık olgunlaşma sürecinde ortaya çıkar. Dişilerde boyun halkası bulunmaz veya çok belirsiz bir gölge halinde kalır. Gagası büyük, güçlü ve parlak kırmızı-turuncu renklidir — boyutuna göre oldukça iri bir gagaya sahiptir ve sert kabukları, dalları kolayca kırabilir. Üst gaga ucunda siyah bir nokta bulunur. Gözleri koyu kahverengi, göz çevresi ince turuncu-kırmızı bir halka ile çevrilidir. Ayakları gri-yeşil renkte ve güçlüdür. Yakın akrabası Halkalı Papağan'dan (P. krameri) daha büyük boyutu, omuz lekesi, daha iri gaga ve daha güçlü yapısıyla ayırt edilir. Evcil üretimde lutino (sarı), mavi ve albino renk mutasyonları geliştirilmiştir.

İskender papağanı bakımı, orta düzeyde deneyim ve dikkat gerektiren, yönetilebilir bir taahhüttür. Uzun kuyruk tüyleri nedeniyle geniş bir kafes zorunludur — minimum 90x60x120 cm boyutlarında, tercihen daha uzun. Kuyruk tüylerinin kafes çubuklarına takılması ve yıpranması önlenmelidir. Çubuk aralığı 2-2.5 cm olmalıdır. Kafeste farklı kalınlıkta doğal ahşap dallardan tünekler (söğüt, elma, kayın), çiğneme oyuncakları, salıncak ve bulmaca oyuncakları bulunmalıdır. İskender papağanları güçlü gagalarıyla çiğnemeyi sever — yeterli çiğneme materyali sağlanmazsa kafes aksesuarlarını ve hatta kafes çubuklarını hedef alabilirler. Oyuncaklar düzenli olarak yenilenmeli ve döndürülmelidir. Günde en az 2-3 saat kafes dışı uçuş ve sosyal etkileşim imkânı sağlanmalıdır. İskender papağanları güçlü ve hızlı uçuculardır; uçuş alanı güvenli hale getirilmelidir. Düzenli banyo (sprey veya sığ su kabı) tüy sağlığı için faydalıdır — çoğu İskender banyoyu sever. Sosyalleşme ve eğitim, uyumlu bir ilişki için kritiktir. Genç yaşta (3-4 aylık) alınıp ele alıştırılan bireyler son derece uyumlu ve sevecen olur. Yetişkin kuşlarda evcilleşme süreci daha uzun sürebilir ancak imkânsız değildir. Pozitif pekiştirme yöntemleri en etkili yaklaşımdır. Gece 10-12 saat kesintisiz uyku süresi önemlidir.

İskender papağanları genel olarak dayanıklı ve sağlıklı kuşlardır; doğru bakım koşullarında 20-30 yıl sorunsuz yaşayabilirler. Sağlıklı bir İskender aktif, parlak gözlü, düzgün tüylü ve meraklıdır. Aspergilloz (mantar enfeksiyonu), özellikle nemli, kirli veya kötü havalandırılan ortamlarda risk oluşturur. Solunum güçlüğü, burun akıntısı ve ses değişikliği belirtileridir. Psittacosis (Chlamydia psittaci), insanlara da bulaşabilecek zoonotik bir enfeksiyondur. PBFD (gaga ve tüy hastalığı), özellikle genç bireylerde görülebilen ciddi bir viral hastalıktır. Karaciğer yağlanması (hepatik lipidoz), yağlı tohum ağırlıklı beslenme sonucu oluşur — İskender papağanları doğada çeşitli bir diyetle beslenir ve evcil ortamda tek tip tohum diyeti ciddi sağlık sorunlarına yol açar. Bağırsak parazitleri (coccidiosis, solucanlar), özellikle açık hava ortamlarından gelen veya hijyeni yetersiz ortamlarda yaşayan bireylerde görülebilir. Soğuk, rutubetli ve hava cereyanına açık ortamlar solunum sorunlarını tetikler. İdeal ortam sıcaklığı 18-25°C arasıdır. Teflon dumanı, mum dumanı, sigara ve aerosol spreyler kuşlar için ölümcüldür. Ağır metal zehirlenmeleri (kurşun, çinko) de ciddi bir risk oluşturur. Yıllık avian veteriner kontrolü, erken teşhis ve önleme için önemlidir.

İskender papağanının beslenmesi, türün doğal diyetinin çeşitliliğini yansıtan dengeli bir plan gerektirir. Kaliteli papağan peleti veya orta boy papağan tohum karışımı temel diyet olarak kullanılmalıdır. Pelet bazlı diyet, daha dengeli besin profili sağlar; tohum karışımı kullanılıyorsa yağlı tohumların (ayçiçeği, kenevir) oranı sınırlandırılmalıdır. Her gün taze meyve ve sebze sunulmalıdır (diyetin %30-40'ı). İyi meyve seçenekleri: elma (çekirdeksiz), muz, üzüm, nar, papaya, mango, çilek, armut. İyi sebze seçenekleri: havuç, brokoli, kabak, tatlı biber, mısır, bezelye, koyu yeşil yapraklılar (kara lahana, ıspanak, roka). Doğada İskender papağanları çiçek nektarı ve çiçek tomurcukları da yer — güvenli çiçekler (papatya, lavanta) verilebilir. Çimlendirilmiş tohumlar (darı, buğday, mercimek) yüksek besin değeri sağlar ve diyetin değerli bir parçasıdır. Kuruyemişler (ceviz, badem, fındık) boyutlarına uygun şekilde kırılarak veya küçük olarak günde 2-3 adet verilebilir — ödül ve zenginleştirme olarak idealdir. Pişmiş baklagiller, pişmiş yumurta ve tam tahıllar protein kaynağı olarak sunulabilir. Mürekkep balığı kemiği ve mineral blok, kalsiyum ve iz mineral takviyesi için kafeste sürekli bulundurulmalıdır. Kesinlikle yasak gıdalar: avokado, çikolata, kafein, alkol, soğan, sarımsak, tuzlu ve şekerli işlenmiş gıdalar. Temiz ve taze su günlük olarak değiştirilmelidir.