Amazon papağanları (Amazona cinsi), Orta ve Güney Amerika'ya özgü, orta büyüklükte, güçlü kişilikli ve olağanüstü yetenekli papağanlardır. 30'dan fazla türü bulunan bu geniş grubun evcil kuş dünyasındaki en popüler üyeleri Sarı Enseli Amazon (A. auropalliata), Mavi Alınlı Amazon (A. aestiva), Çift Sarı Başlı Amazon (A. oratrix), Yeşil Yanaklı Amazon (A. viridigenalis) ve Turuncu Kanatlı Amazon'dur (A. amazonica). Genel olarak parlak yeşil tüyleri ve türe göre değişen sarı, kırmızı, mavi veya turuncu renkli baş/kanat işaretlemeleriyle tanınırlar. Dolgun, kompakt vücut yapıları, güçlü gagaları ve kısa kare kuyrukları amazon papağanlarının tanımlayıcı fiziksel özelliklerdir. Amazon papağanları, kuş dünyasının 'komedyenleri' ve 'opera sanatçıları' olarak tanınır. Güçlü kişiliklere sahip, enerjik, eğlenceli ve son derece ifadeci kuşlardır. Mükemmel konuşma ve taklit yetenekleri vardır — şarkıları, melodileri, insan seslerini, kahkahayı ve çevre seslerini büyük bir netlik ve duygu ile taklit edebilirler. Konuşma kaliteleri jakolarla yarışır; bazı bireyler net ve bağlamsal konuşma yetenekleri geliştirir. Ancak amazon papağanları gürültülü kuşlardır. Sabah ve akşam saatlerinde yüksek sesle bağırmak doğal davranışlarının bir parçasıdır — doğada sürü iletişimi için kullanılan bu ses, evcil ortamda komşuluk sorunlarına yol açabilir. Hormonal dönemlerde (genellikle ilkbahar) belirgin davranış değişiklikleri ve agresyon gösterebilirler — bunu yönetmek deneyim ve vücut dili okuma becerisi gerektirir. Bu papağanlar kesinlikle deneyimli kuş sahipleri içindir. 40-70 yıllık yaşam süreleri, bir amazon sahiplenmenin nesiller boyu sürecek bir taahhüt olduğu anlamına gelir. Doğru yaklaşımla — tutarlı eğitim, bol sosyal etkileşim, dengeli beslenme ve hormonal dönemlere hazırlık — sadık, eğlenceli, sevgi dolu ve unutulmaz birer aile üyesi olurlar.

Amazon papağanları, Meksika'dan Güney Amerika'nın ucuna, Karayip Adaları'ndan And Dağları'nın eteklerine kadar uzanan geniş bir coğrafyada doğal olarak yaşar. Tropikal ve subtropikal yağmur ormanlarında, mangrov bataklıklarında, savanlarda ve dağ ormanlarında bulunurlar. Genellikle çiftler veya küçük sürüler halinde yaşar ve meyve, tohum, çiçek, yaprak ve kabuklu yemişlerle beslenirler. Kolomb öncesi dönemden beri yerli Amerikan halkları tarafından evcilleştirilmiş, konuşma yetenekleri nedeniyle değer verilmiş ve parlak tüyleri tören süslemelerinde kullanılmıştır. Aztek ve Maya medeniyetlerinde papağanlar kutsal sayılan hayvanlardır. 15. yüzyılda Kristof Kolomb ve diğer kaşifler tarafından Avrupa'ya getirilen amazon papağanları, Avrupa saraylarında büyük ilgi görmüştür. 18. ve 19. yüzyıllarda evcil hayvan ticaretinin artmasıyla birlikte doğadan büyük miktarlarda yakalanmışlardır. Maalesef habitat kaybı (ormansızlaşma, tarım genişlemesi) ve yasadışı yaban hayatı ticareti, birçok amazon türünü ciddi tehlike altına sokmuştur. Imperial Amazon (A. imperialis), Porto Rico Amazon (A. vittata) ve Kırmızı Tepeli Amazon (A. viridigenalis) gibi türler nesli tükenmek üzere olan türler arasındadır. Tüm amazon türleri CITES koruması altındadır; sorumlu üretim çiftliklerinden temin edilmeleri büyük önem taşır.

Amazon papağanları, orta büyüklükte, dolgun ve güçlü yapılı papağanlardır. Boyları türe göre 25-40 cm, ağırlıkları 250-600 gram arasında değişir. En küçük türler (White-fronted Amazon) ~250 g iken, en büyükler (Mealy Amazon) 600 g'ı aşabilir. Vücut yapıları kompakt ve dolgun; göğüs bölgesi geniş ve kaslıdır. Gagaları kalın, güçlü ve kavisli olup, sert kabuklu yemişleri kırmak, tahta parçalamak ve tırmanmak için mükemmel bir araçtır. Amazon papağanlarının gaga kuvveti boyutlarına göre oldukça yüksektir; ısırmaları ciddi yaralanmalara neden olabilir. Tüyleri genel olarak parlak ve yoğun yeşildir; türe göre değişen renk işaretlemeleri başlıca tanımlayıcı özelliklerdir. Sarı Enseli Amazon'da ense bölgesinde parlak sarı yama; Mavi Alınlı Amazon'da alında mavi, yanakta sarı; Çift Sarı Başlı Amazon'da başın büyük bölümü sarı; Lilac-Crowned Amazon'da alında leylak rengi bulunur. Kanat kenarlarında kırmızı veya turuncu lekeler (speculum) birçok türde görülür. Kuyrukları kısa ve kare şekillidir — uzun kuyruklu papağanlardan (ara, sultan) belirgin şekilde farklıdır. Gözleri genellikle turuncu veya sarı iris ile çevrilidir. Ayakları zigodaktil yapıda ve güçlüdür. Cinsiyet ayrımı dış görünüşle genellikle yapılamaz; DNA testi gerekir.

Amazon papağanı bakımı, güçlü kişilikli ve uzun ömürlü bir papağanın ihtiyaçlarını karşılayacak ciddi bir bağlılık gerektirir. Büyük ve dayanıklı bir kafes zorunludur — minimum 90x60x90 cm boyutlarında, tercihen daha büyük. Güçlü gagaları ince tel kafesleri, ahşap parçaları ve hatta bazı metal bağlantıları kolayca parçalayabilir; kalın çelik çubuklu, güvenli kilitli kafes şarttır. Bol miktarda çiğneme oyuncağı (ahşap bloklar, deri bağcıklar, doğal dallar, karton kutular), bulmaca oyuncakları (foraging toys) ve sosyal etkileşim materyali sağlanmalıdır. Amazon papağanları çiğnemeyi çok sever ve çiğneme materyali olmadan mobilyalara, kablolara ve duvarlara yönelirler. Doğal dal tünekler (söğüt, elma, kayın) farklı kalınlıklarda olmalıdır. Günde en az 3-4 saat kafes dışı etkileşim ve serbest dolaşım sağlanmalıdır. Amazon papağanları sosyal kuşlardır ve yalnızlıkta psikolojik sorunlar geliştirebilirler. Düzenli banyo (sprey, duş altı veya sığ su kabı) tüy ve cilt sağlığı için önemlidir. Hormonal dönem yönetimi, amazon bakımının en zorlu boyutlarından biridir. İlkbahar aylarında (Mart-Haziran) erkek amazonlar özellikle agresif, territorial ve tahmin edilemez davranışlar sergileyebilir. Vücut dili okumak (genişlemiş göz bebekleri, kabarık tüyler, açılan kuyruk, lunging) bu dönemde ısırılma riskini azaltır. Gece 10-12 saat karanlık uyku süresi hormonal dengeyi düzenlemeye yardımcı olur.

Amazon papağanları, doğru bakımla 40-70 yıl yaşayabilen dayanıklı kuşlardır; ancak türe özgü ciddi sağlık risklerine dikkat edilmelidir. En büyük ve en yaygın sağlık sorunu obezitedir — amazon papağanları doğaları gereği yeme düşkünüdür ve evcil ortamda hareket yetersizliği ile birleştiğinde kolayca aşırı kilo alırlar. Obezite, karaciğer yağlanması (hepatik lipidoz), ateroskleroz (damar sertliği), diyabet, eklem sorunları ve ayak bümürleri gibi ciddi ikincil hastalıklara yol açar. Karaciğer yağlanması, evcil amazon papağanlarının en yaygın ölüm nedenlerinden biridir. Düzenli egzersiz (kafes dışı uçuş, tırmanma, oyun) ve sıkı diyet kontrolü hayati önem taşır. Aspergilloz (mantar enfeksiyonu), özellikle bağışıklığı zayıflamış veya stresli bireylerde ciddi solunum sorunlarına neden olur. A vitamini eksikliği, yalnızca tohum diyetiyle beslenen amazonlarda sık görülür ve solunum yolu enfeksiyonlarına, cilt sorunlarına ve bağışıklık zayıflığına yol açar. Papillomatoz (viral siğil), sindirim ve solunum yollarında lezyonlara neden olabilir. Hormonal davranış sorunları sağlıkla doğrudan ilişkilidir — kronik stres, yetersiz uyku ve hormonal dengesizlik agresyon, tüy yolma ve iştah değişikliklerine yol açabilir. Psittacosis, PBFD ve polyomavirus diğer önemli bulaşıcı hastalıklardır. Teflon dumanı, mum dumanı ve aerosol spreyler ölümcüldür. Yılda en az bir kez kapsamlı avian veteriner muayenesi (kan testi dahil) şarttır.

Amazon papağanının beslenmesi, obezite eğilimi göz önünde bulundurularak dikkatli ve disiplinli bir şekilde planlanmalıdır. Pelet bazlı diyet beslenmenin temelini oluşturmalı ve günlük toplam diyetin %60-70'ini karşılamalıdır. Kaliteli, boyasız ve organik pelet markaları tercih edilmelidir. Her gün bol miktarda taze sebze sunulmalıdır — diyetin %25-30'u taze gıdalardan oluşmalıdır. Koyu yeşil yapraklı sebzeler (kara lahana, brokoli, ıspanak, karahindiba), havuç (beta-karoten ve A vitamini zengini), tatlı biber, kabak, tatlı patates (pişmiş) ve mısır mükemmel seçeneklerdir. A vitamini açısından zengin gıdalar amazon beslenmesinde özellikle önemlidir. Meyve, şeker içeriği nedeniyle sınırlı verilmelidir — günlük diyetin %5-10'unu geçmemelidir. Düşük şekerli meyveler (yaban mersini, böğürtlen, kivi, papaya) tercih edilmelidir. Muz, üzüm ve mango gibi yüksek şekerli meyveler çok az miktarda verilebilir. Yağlı tohumlar (ayçiçeği, fıstık, fındık) obeziteye doğrudan katkıda bulundukları için günde birkaç adet ile sınırlandırılmalıdır — yalnızca eğitim ödülü veya zenginleştirme olarak kullanılmalıdır. Pişmiş baklagiller (mercimek, nohut), pişmiş yumurta ve tam tahıllar protein kaynağı olarak verilebilir. Mürekkep balığı kemiği kafeste bulundurulmalıdır. Kesinlikle yasak gıdalar: avokado, çikolata, kafein, alkol, soğan, sarımsak, tuzlu ve yağlı işlenmiş gıdalar. Porsiyon kontrolü titizlikle uygulanmalı — amazon papağanları yemeği bırakmayı bilmez. Temiz ve taze su her gün değiştirilmelidir.