Lepistes (Poecilia reticulata), akvaryum hobisinin en popüler türlerinden biri olup, 'milyonlarca balık' (millionfish) lakabıyla anılır — bu isim, olağanüstü üreme kapasitelerinden gelir. Erkeklerin göz kamaştırıcı kuyruk yüzgeçleri; kırmızı, mavi, kobalt, sarı, yeşil, turuncu, mor, metalik ve neon tonlarında, yüzlerce farklı renk ve desen kombinasyonunda bulunur. Bu inanılmaz çeşitlilik, lepistesleri hem yeni başlayanlara hem de ciddi koleksiyonculara hitap eden nadir bir tür yapar. Lepisteslerin popülerliğinin anahtarı dayanıklılıklarıdır. 18-32°C sıcaklık, pH 6.5-8.5, yumuşaktan sert suya kadar geniş bir parametre aralığına tolerans gösterirler — bu esneklik, onları neredeyse 'yok edilemez' balıklar olarak tanımlatır. Ancak dayanıklılık, bakımsızlığa izin vermez; optimum koşullar sağlandığında renkleri daha canlı, ömürleri daha uzun ve davranışları daha aktif olur. Canlı doğuran (viviparous/livebearing) bir tür olmaları en dikkat çekici özelliklerinden biridir. Dişiler, sperm depolama yeteneği sayesinde tek bir çiftleşmeden sonra 3-6 ay boyunca art arda yavrulama yapabilirler — her seferde 20-60, bazen 100'den fazla yavru doğurabilirler. Gebelik süresi yaklaşık 21-30 gündür. Bu üreme hızı, kontrolsüz bırakıldığında akvaryumun birkaç ayda dolmasına neden olur — popülasyon yönetimi lepistesin en önemli bakım boyutlarından biridir. Lepistesler aynı zamanda bilimsel araştırmalarda da yaygın kullanılan model organizmalardır. Evrimsel biyoloji, cinsel seçilim, genetik ve ekoloji çalışmalarında guppy popülasyonları dünya genelinde incelenmektedir. Trinidad'in farklı akarsularındaki lepistes popülasyonları, evrimsel adaptasyonun 'gerçek zamanlı' gözlemlendiği klasik araştırma alanlarıdır.

Lepistesin bilimsel keşfi 1859'da Wilhelm Peters tarafından Venezuela'dan gelen örneklerle yapılmıştır, ancak türe adını veren Robert John Lechmere Guppy'dir. İngiliz doğa bilimci Guppy, 1866'da Trinidad adasının tatlı sularında keşfettiği bu küçük balıkları Londra'daki British Museum'a göndermiş ve tür onun onuruna 'Guppy' olarak adlandırılmıştır. Doğal habitat: Venezuela, Trinidad ve Tobago, Barbados, Brezilya'nın kuzeyi ve Guyana'nın tatlı ve hafif tuzlu suları. Sığ akarsular, göletler, bataklıklar ve hatta kanalizasyon çıkışları gibi düşük kaliteli sularda bile hayatta kalabilirler. Lepistesin dünya geneline yayılmasında sıtma mücadelesi kritik bir rol oynamıştır. 20. yüzyılın başlarında, lepisteslerin sivrisinek larvalarını verimli şekilde yedikleri keşfedilmiş ve tropik bölgelerde biyolojik sivrisinek kontrolü amacıyla kasıtlı olarak salınmışlardır. Bugün doğal yayılım alanı dışında 69'dan fazla ülkede yabani popülasyonlar mevcuttur — bu durum bazı bölgelerde yerli tür rekabeti endişesiyle ekolojik tartışmalara yol açmaktadır. Güzellik amaçlı selektif üretim 1920'lerden itibaren başlamıştır. Almanya, Japonya ve ABD bu alandaki öncü ülkelerdir. Dünya genelinde IFGA (International Fancy Guppy Association), WGC (World Guppy Contest) ve IKGH gibi kuruluşlar, standartlaştırılmış güzellik yarışmaları düzenlemektedir. Türkiye'de lepistes meraklıları geniş bir online topluluk oluşturmuş, yerli üreticiler özellikle Halfmoon, Platinum ve Koi guppy üretiminde başarılı sonuçlar elde etmektedir.

Lepistesin en belirgin özelliği dramatik cinsel dimorfizmdir (eşeysel farklılık). Erkekler 3-5 cm boyutunda, ince yapılı ve son derece renklidir — vücutları ve özellikle büyük kuyruk yüzgeçleri canlı renklerle kaplıdır. Dişiler 4-6 cm'e ulaşır, daha tombul (özellikle gebe iken) ve genellikle gri-gümüş-zeytin yeşili tonda daha sade renklidirler. Kuyruk yüzgeci varyantları lepistes dünyasının en zengin boyutudur: Delta/Triangle — üçgen, geniş yelpaze. Halfmoon — 180° açılan yarım ay (bettadaki gibi). Fantail — yuvarlak yelpaze. Veil Tail — uzun, sarkan. Flag Tail — dikdörtgen. Sword Tail — alt (Lower Sword), üst (Top Sword) veya çift (Double Sword) kılıç uzantılı. Lyre Tail — lir şeklinde, her iki uç uzamış. Round Tail — yuvarlak, kompakt. Spade Tail — kürek şeklinde. Pin Tail — sivri uçlu. Renk desenleri: Tuxedo — vücudun arka yarısı koyu (siyah/lacivert). Cobra/Snakeskin — yılan derisi benzeri rozet deseni. Leopard — benekli. Moscow — koyu metalik tek renk (mavi, siyah, yeşil, mor). Platinum — tamamen metalik beyaz-gümüş. Albino — kırmızı gözlü, soluk renkli. Koi — turuncu-siyah-beyaz. Full Red/Full Blue — tek renk kaplama. Dumbo/Elephant Ear — göğüs yüzgeçleri anormal derecede büyük. Erkeğin anal yüzgeci, üreme organına (gonopodyum) dönüşmüştür — bu ince, sivri yapı sperm transferi için kullanılır. Dişinin anal yüzgeci yelpaze şeklindedir. Gebe dişi, karın bölgesinde koyu bir 'gravid spot' (gebelik noktası) gösterir — bu nokta doğuma yaklaştıkça koyulaşır.

Lepistes akvaryumunda minimum 40 litre önerilir; 10 bireylik bir grup için 60-80 litre idealdir. Cinsiyet oranı önemlidir: erkek-dişi oranı 1:2 veya 1:3 olmalıdır — fazla erkek dişileri sürekli kovalayarak strese sokar. Sadece erkek akvaryumu da başarılı çalışır ve popülasyon sorununu ortadan kaldırır. Su parametreleri: sıcaklık 22-28°C (ideal 24-26°C), pH 7.0-8.0 (hafif alkali tercih), GH 8-20 dGH (orta-sert su). Lepistesler yumuşak suya kıyasla sert suyu tercih eder — bu, diğer birçok tropik türden farklıdır. Çok yumuşak su sağlık sorunlarına yatkınlık yaratır. Akvaryum tuzu (1-2 g/litre) bazı hobiciler tarafından kullanılır ve lepisteslerin tolerans gösterdiği bir uygulamadır. Bitkilendirilmiş akvaryum şiddetle önerilir — özellikle yoğun yüzen bitkiler (Salvinia, Frogbit, Hornwort) ve sık dallanan bitkiler (Java Moss, Guppy Grass / Najas) yavruların hayatta kalması için kritik gizlenme alanları sağlar. Yetişkinler yavruları yer — bu nedenle yavrular fark edildiğinde ayrı bir büyütme tankına alınmaları veya yoğun bitki örtüsünde doğal seleksiyona bırakılmaları gerekir. Filtrasyon: sünger filtre yavru güvenliği açısından en iyi seçimdir — yavruları emmez ve biyolojik filtrasyon sağlar. Haftalık %20-25 su değişimi rutin bakımın temel taşıdır. Popülasyon yönetimi: kontrolsüz üreme ciddi bir sorun olabilir. Çözümler: sadece erkek grubu tutma, erkek ve dişi ayrı tanklarda tutma, yerel akvaryum mağazalarına yavru bağışlama veya yavru yiyen türlerle (melek balığı gibi) birlikte tutma (doğal popülasyon kontrolü).

Lepisteslerin en yaygın sağlık sorunu beyaz benek hastalığıdır (Ich). Vücutta beyaz tuz tanesi benzeri benekler, sürtünme, hızlı solunum ve iştahsızlık görülür. Tedavi: sıcaklığı 28°C'ye kademeli çıkarma + akvaryum tuzu (3 g/litre) veya malachite green/formalin bazlı ilaç. Columnaris (pamuk hastalığı — Flexibacter columnaris): ağız, yüzgeç ve gövdede beyaz-gri pamuksu plaklar. Bakteriyel enfeksiyondur, antibiyotik (kanamycin, furan bazlı) ile tedavi edilir. Su kalitesi düşüklüğü tetikleyicidir. Guppy hastalığı (Tetrahymena pyriformis): bu protozoan parazit özellikle lepistesleri hedef alır. Beyazımsı yamalar, yüzgeç erozyonu ve göz bulanıklığı görülür. Tedavisi zordur — formalin banyosu ve yüksek sıcaklık uygulaması denenebilir. Kuyruk/yüzgeç çürümesi (Fin Rot): uzun, narin kuyruk yüzgeçleri bakteriyel enfeksiyonlara yatkındır. Yüzgeç kenarlarında koyulaşma, yıpranma ve kısalma görülür. Temiz su + antibakteriyel tedavi etkilidir. İç parazitler (kamallanus — kırmızı solucan) lepisteslerde sık görülür; anal bölgeden sarkan kırmızımsı iplikler belirtidir. Levamisole veya fenbendazole ile tedavi edilir. Bükük omurga (Scoliosis): genetik veya tüberküloz (Mycobacterium) kaynaklı olabilir. Genetik scoliosis tedavi edilemez; hasta bireylerin üremesi önlenmelidir. Balık tüberkülozu insanlara da bulaşabilir (deri yarası üzerinden) — eldivenle çalışılması önerilir.

Lepistesler doğada alg, böcek larvaları, plankton, detritus ve küçük kabuklularla beslenen omnivor balıklardır. Evcil ortamda çok kolay beslenen, hemen her şeyi kabul eden bir türdür. Temel yem: kaliteli tropik pul yem veya mikro granül. Renk arttırıcı (color enhancing) formulasyonlar, astaxanthin ve kanthaksantin içerir ve erkeklerin canlı renklerini destekler. Sera, Tetra, Hikari ve Tropical güvenilir markalardır. Canlı ve dondurulmuş yemler haftada 3-4 kez sunulmalıdır: baby brine shrimp (BBS — özellikle yavrular için mükemmel), yetişkin brine shrimp, daphnia (su piresi), mikro solucan, kan kurdu (kıyılmış) ve vinegar eels. Canlı yemler renk canlılığını artırır ve üreme kondisyonunu teşvik eder. Bitkisel gıdalar diyetin %15-20'sini oluşturmalıdır: spirulina pul/pelet, haşlanmış kabak dilimleri, duckweed (su mercimeği — akvaryumda canlı olarak tutulabilir, lepistesler kendileri yer), haşlanmış bezelye (kabuğu soyulmuş — lif kaynağı) ve blanşe edilmiş ıspanak. Yavru beslenmesi: yeni doğan yavrular ilk 24 saat yolk keselerinden beslenirler. Ardından toz yavru yemi (First Bites), infusoria, BBS (baby brine shrimp) ve mikro solucan sunulmalıdır. Yavrular günde 3-4 kez küçük porsiyonlarla beslenmelidir — hızlı büyüme için sürekli besin erişimi önemlidir. Yetişkin besleme: günde 2 kez, 1-2 dakikada tüketebileceği kadar. Aşırı besleme su kirliliğine ve obeziteye yol açar. Haftada 1 gün oruç sindirim sistemi için faydalıdır.